Shloka 14
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा स नृप: शोचन् निषसाद महीतले । तमध्यात्मरतो विद्वान् शौनको नाम वै द्विज:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इतना कहकर धर्मराज युधिष्ठिर शोकमग्न हो चुपचाप पृथ्वीपर बैठ गये। उस समय अध्यात्मविषयमें रत अर्थात् परमात्म-चिन्तनमें तत्पर विद्वान ब्राह्मण शौनकने, जो कर्मयोग और सांख्ययोग--दोनों ही निष्ठाओंके विचारमें प्रवीण थे, राजासे इस प्रकार कहा--
vaiśampāyana uvāca | ity uktvā sa nṛpaḥ śocan niṣasāda mahītale | tam adhyātma-rato vidvān śaunako nāma vai dvijaḥ rājānam idam abravīt |
Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkasabi niya ng gayon, ang hari, nilamon ng dalamhati, ay naupo nang tahimik sa lupa. Noon, ang marunong na brāhmaṇa na si Śaunaka—nakatuon sa panloob na pagninilay at bihasa sa pag-unawa sa dalawang landas, ang karma-yoga at sāṅkhya—ay nagsalita sa hari sa mga salitang ito.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical recovery from sorrow: when a ruler collapses into grief, guidance should come from a spiritually grounded, learned counselor—one who can balance action (karma) with discernment/knowledge (sāṅkhya/jñāna)—so that dharma can be restored through wise counsel rather than impulsive despair.
After speaking (in the preceding context), Yudhiṣṭhira, overwhelmed by sorrow, sits down on the earth. At that moment the sage-brāhmaṇa Śaunaka, described as devoted to adhyātma and learned in both paths of discipline, begins to address the king.