Shloka 12
कौशिकस्य क्रोधविनिवृत्तिः — Kauśika’s Anger Checked by Householder Dharma
Devanagari script
राजोवाच पूर्वाह्न ते दास्यामि यो मे5द्य बलिरागमिष्यति | यो हन्यते कशया कथं मोघं क्षेपणं तस्य स्थात्,राजा बोले--ब्रह्मन! आज जो भी राजकीय कर मेरे पास आयेगा, उसे कल पूर्वज्षिमें ही आपको दे दूँगा। जिसे कोड़ेसे पीटा जाय, उसे खाली हाथ कैसे लौटाया जा सकता है?
Transliteration
rājovāca pūrvāhne te dāsyāmi yo me 'dya balir āgamiṣyati | yo hanyate kaśayā kathaṃ moghaṃ kṣepaṇaṃ tasya sthāt ||
Translation
Wika ng hari: “O brāhmaṇa, anumang buwis o upaying panghari na dumating sa akin ngayong araw, ibibigay ko sa iyo bukas sa umaga. Kung ang tao’y hinampas ng latigo, paano siya mapauuwi nang walang dala? Paano magiging walang saysay ang aking pangako?”
Word by Word
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
पूर्वाह्णेin the forenoon
पूर्वाह्णे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपूर्वाह्ण
FormMasculine, Locative, Singular
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
दास्यामिI shall give
दास्यामि:
TypeVerb
Rootदा
FormFuture (Luṭ), First, Singular, Parasmaipada
यःwho/which (one)
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मेof me / my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
बलिःtribute/tax
बलिः:
Karta
TypeNoun
Rootबलि
FormMasculine, Nominative, Singular
आगमिष्यतिwill come/arrive
आगमिष्यति:
TypeVerb
Rootगम्
FormFuture (Luṭ), Third, Singular, Parasmaipada
यःwhom (the one who)
यः:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हन्यतेis struck/beaten
हन्यते:
TypeVerb
Rootहन्
FormPresent (Laṭ), Third, Singular, Ātmanepada (passive sense)
कशयाwith a whip
कशया:
Karana
TypeNoun
Rootकशा
FormFeminine, Instrumental, Singular
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
मोघम्empty/in vain
मोघम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमोघ
FormNeuter, Accusative, Singular
क्षेपणम्sending away/dismissal
क्षेपणम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षेपण
FormNeuter, Accusative, Singular
तस्यof him/of that (person)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
स्थात्could/should be
स्थात्:
TypeVerb
Rootस्था
FormOptative (Vidhi-liṅ), Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
R
rājā (the king)B
brāhmaṇa (the brahmin)B
bali (tribute/tax)K
kaśā (whip)Sandhi Notes