Shloka 80
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
उदय और अस्तके समय सूर्य राहुसे ग्रस्त दिखायी देगा। भगवान् इन्द्र समयपर वर्षा नहीं करेंगे ।। सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते । अभीक्षणं क्रूरवादिन्य: परुषा रुदितप्रिया:,युगान्तकाल उपस्थित होनेपर बोयी हुई खेती उगेगी ही नहीं; स्त्रियाँ कठोर स्वभाववाली और सदा कटुवादिनी होंगी। उन्हें रोना ही अधिक पसंद होगा
udayāstamaye sūryo rāhuṇā grasta iva dṛśyate | bhagavān indraḥ samayena varṣāṃ na kariṣyati || sasyāni ca na ropsyante yugānte paryupasthite | abhīkṣṇaṃ krūravādinyāḥ paruṣā ruditapriyāḥ ||
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Sa pagsikat at paglubog, ang Araw ay magmumukhang para bang sinakmal ni Rāhu. Si Indra, panginoon ng ulan, ay hindi magpapadala ng patak sa tamang panahon. Kapag nalalapit na ang wakas ng yugto, hindi sisibol ang mga pananim kahit naihasik na. Ang mga babae ay magiging mabagsik ang loob, laging nagsasalita ng malulupit na salita, at magkakaroon ng madilim na pagkahilig sa pag-iyak.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse presents omens of yuga-ending decline: nature becomes irregular (eclipses, untimely rains, failed crops) and human conduct deteriorates (harsh speech, pervasive lamentation). Ethically, it warns that when dharma weakens, both the cosmos and society reflect disorder.
Mārkaṇḍeya is describing apocalyptic portents—cosmic signs involving the Sun and Rāhu, the failure of Indra’s seasonal rains, agricultural collapse, and changes in social temperament—framing them as indicators that the end of an age is approaching.