Shloka 69
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
भविष्यन्ति नरा नित्य॑ं तदा संक्षेप्स्यते युगम् । यह सब युगान्तका लक्षण समझना चाहिये। जब सब मानव सदा भयंकर स्वभाववाले, धर्महीन, मांसखोर और शराबी हो जायँगे, उस समय युगका संहार होगा ।। पुष्पं पुष्पे यदा राजन् फले वा फलमाश्रितम्,महाराज! जब फूलमें फूल, फलमें फल लगने लगेगा, उस समय युगका संहार होगा। युगान्तकालमें मेघ असमयमें ही वर्षा करेंगे
bhaviṣyanti narā nityaṁ tadā saṁkṣepsyate yugam | puṣpaṁ puṣpe yadā rājan phale vā phalam āśritam |
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Kapag ang mga tao’y patuloy na nasisira sa ganitong anyo hanggang ang panahon mismo’y napaiikli, alamin mong nalalapit na ang wakas ng yuga. O hari, kapag lumitaw ang mga tandang salungat sa likas—kapag ang bulaklak ay nagbubunga ng isa pang bulaklak, o ang bunga ay nagbubunga ng isa pang bunga—unawain mong papalapit ang pagkalusaw.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that widespread moral collapse (loss of dharma) is mirrored by disorder in nature; such ethical and cosmic imbalance signals the approaching end of an age (yugānta).
Sage Mārkaṇḍeya addresses a king and describes portents of the yuga’s end, including unnatural botanical phenomena (a flower producing a flower, a fruit producing a fruit), as indicators that the era is being cut short.