Shloka 62
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
दस्युभि: पीडिता राजन् काका इव द्विजोत्तमा: । कुराजभिश्न सततं करभारप्रपीडिता:,राजन! श्रेष्ठ ब्राह्मण भी लुटेरोंसे पीड़ित होकर कौओंकी तरह काँव-काँव करते फिरेंगे। दुष्ट राजाओंके लगाये हुए करोंके भारसे सदा पीड़ित होनेके कारण वे धैर्य छोड़कर चल देंगे और शूद्रोंकी सेवा-शुश्रूषामें लगे रहकर धर्मविरुद्ध कार्य करेंगे। भूपाल! भयंकर कलियुगके अन्तमें जगत्की यही दशा होगी
dasyubhiḥ pīḍitā rājan kākā iva dvijottamāḥ | kurājabhiś ca satataṃ karabhāra-prapīḍitāḥ ||
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “O Hari, ang pinakamahuhusay sa mga ‘dalawang-beses na isinilang’ (mga brāhmaṇa) ay uusigin ng mga tulisan at, gaya ng mga uwak, maglalagalag na sumisigaw sa dalamhati. At dahil sa patuloy na pagdurog ng bigat ng buwis na ipinapataw ng masasamang pinuno, mawawala ang kanilang katatagan, tatalikuran ang nararapat na landas, at—sa pagpasok sa paglilingkod sa mga Śūdra—mahuhulog sa mga gawang salungat sa dharma. O tagapangalaga ng lupa, ganyan ang magiging kalagayan ng daigdig sa kakila-kilabot na wakas ng Kali-yuga.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse warns that when rulers become unrighteous and predatory—failing in their duty of protection and fair governance—society’s moral and spiritual foundations erode. Excessive taxation and lawlessness drive even the learned and dharma-oriented into distress and compromised livelihoods, illustrating how adharma in leadership spreads suffering and ethical decline.
Mārkaṇḍeya addresses a king and describes a future degeneration at the end of Kali-yuga: bandits harass people, wicked kings impose crushing taxes, and the foremost Brāhmaṇas, reduced to desperation, wander lamenting and take up socially subordinate service, leading to conduct portrayed as contrary to dharma.