Shloka 41
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
रसाश्च मनुजव्यात्र न तथा स्वादुयोगिन: । बहुप्रजा हस्वदेहा: शीलाचारविवर्जिता: । मुखे भगा: स्त्रियो राजन् भविष्यन्ति युगक्षये,नरव्याप्र! इसी प्रकार रसीले पदार्थभी जैसे चाहिये वैसे स्वादिष्ट नहीं होंगे। राजन्! उस समयकी स्त्रियाँ नाटे कदकी और बहुत संतान (बच्चा) पैदा करनेवाली होंगी। उनमें शील और सदाचारका अभाव होगा। युगान्तकालमें स्त्रियाँ मुखसे भगसम्बन्धी यानी व्यभिचारकी ही बातें करनेवाली होंगी। राजन! युगान्त-कालमें हर देशके लोग अन्न बेचनेवाले होंगे। ब्राह्मण वेद बेचनेवाले तथा (प्रायः) स्त्रियाँ वेश्यावृत्तिको अपनानेवाली होंगी-
rasāś ca manujavyāghra na tathā svāduyoginaḥ | bahuprājā hrasvadehāḥ śīlācāravivarjitāḥ | mukhe bhagāḥ striyo rājan bhaviṣyanti yugakṣaye ||
Wika ni Vaiśampāyana: “O tigre sa mga tao, maging ang pagkain at mga katas nito ay hindi na magkakaroon ng tamis at mabuting lasa na nararapat. Sa wakas ng panahon, O hari, ang mga babae’y magiging pandak at magkakaanak nang marami, ngunit mawawalan ng hiya at mabuting asal. Sa panahong yaon ng pagguho, hayagan at walang tigil nilang pag-uusapan ang mga bagay ng pita at pakikipagtalik.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents a moral diagnosis of yuga-decline: when dharma weakens, even basic life—food, family life, and public speech—loses refinement and restraint. It frames ethical deterioration as visible in taste, conduct (śīla–ācāra), and social discourse.
Vaiśampāyana is describing ominous characteristics of the end of an age (yugakṣaya) to a kingly listener, listing social and behavioral changes as prophetic signs of degeneration.