Shloka 39
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
युगान्ते समनुप्राप्ते वृथा च ब्रह्मवादिन: । भोवादिनस्तथा शाद्रा ब्राह्मणाश्चार्यवादिन:,मनुष्य नाटे कदके होंगे। उनकी शरीरिक शक्ति बहुत कम हो जायगी और उनकी बातोंमें सत्यका अंश बहुत कम होगा। बहुधा सारे जनपद जनशून्य होंगे। सम्पूर्ण दिशाएँ पशुओं और सर्पोसे भरी होंगी। युगान्तकाल उपस्थित होनेपर अधिकांश मनुष्य (अनुभव न होते हुए भी) वृथा ही ब्रह्मज्ञानकी बातें कहेंगे। शूद्र द्विजातियोंको भो (ऐ) कहकर पुकारेंगे और ब्राह्मणलोग शूट्रोंको आर्य अर्थात् आप कहकर सम्बोधन करेंगे
yugānte samanuprāpte vṛthā ca brahmavādinaḥ | bhovādinas tathā śūdrā brāhmaṇāś cāryavādinaḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kapag papalapit na ang wakas ng panahon, marami ang magsasalita tungkol sa Brahman nang walang kabuluhan—pawang salita lamang, walang tunay na pagkamulat. Tatawagin ng mga Śūdra ang mga ‘dalawang ulit na isinilang’ sa brusko at tuwirang ‘bho!’, at ang mga brāhmaṇa naman ay tatawag sa mga śūdra sa marangal na ‘ārya’ (‘ginoo’).”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical and spiritual decline at the yuga’s end: sacred discourse becomes empty rhetoric, and social norms of respectful speech invert—signaling erosion of dharma and authenticity.
Vaiśampāyana describes portents of the approaching yugānta (end of an age), focusing here on how people’s speech and social address will change—Brahman-talk without realization, and altered forms of respect between varṇas.