Shloka 36
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
जम्मतुश्च॒ यथाकाममनुज्ञाप्य परस्परम् । ततो मनुर्महाराज यथोक्तं मत्स्यकेन ह,शत्रुदमन! वे दोनों एक-दूसरेसे विदा लेकर इच्छानुसार वहाँसे चले गये। महाराज! तदनन्तर मनु मत्स्यभगवान्के कथनानुसार सम्पूर्ण बीज लेकर एक सुन्दर नौकाद्वारा उत्ताल तरंगोंसे भरे हुए महासागरमें तैरने लगे
jagmatūś ca yathākāmam anujñāpya parasparam | tato manur mahārāja yathoktaṁ matsyakena ha śatrudamana |
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Matapos magpaalam sa isa’t isa ayon sa kanilang nais, sila’y umalis. Pagkaraan, O dakilang hari, O tagapagpaamo ng mga kaaway, si Manu—na sumunod nang ganap sa itinuro ng Isda—ay tinipon ang lahat ng binhi at naglayag sa isang mainam na bangka, lumulutang sa malawak na karagatang namamaga sa naglalakihang alon.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic responsiveness to wise/divine counsel: Manu follows the Fish’s instruction precisely, emphasizing disciplined obedience and foresight in safeguarding the future (symbolized by preserving seeds).
After mutually taking leave, Manu proceeds as instructed by the divine Fish: he gathers all seeds and embarks in a boat to ride out the vast, wave-tossed ocean, preparing for the impending deluge.