Shloka 88
Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)
इह वैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह वामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह,वक्ताओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिर! मनुष्यलोकमें मैं जिसे परम कल्याणकी बात समझता हूँ, उसके विषयमें यह उदाहरण सुनो। कोई मनुष्य इस लोकमें ही परम सुख पाता है, परलोकमें नहीं। किसीको परलोकमें ही परम कल्याणकी प्राप्ति होती है, इस लोकमें नहीं। किसीको इहलोक और परलोक दोनोंमें परम श्रेयकी प्राप्ति होती है; तथा किसीको न तो परलोकमें उत्तम सुख मिलता है और न इस लोकमें ही
iha vaikasya nāmutra, amutraikasya no iha | iha vāmutra caikasya, nāmutraikasya no iha ||
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Sa mundong ito, may isang umuunlad ngunit hindi sa kabilang-buhay; may isa namang nagkakamit ng kagalingan sa kabilang-buhay ngunit hindi rito. Ang ikatlo’y tumatamo ng tunay na kabutihan kapwa sa mundong ito at sa kabilang-buhay; at ang ikaapat ay walang natatamo, ni rito ni roon. O Yudhiṣṭhira, pinakamainam sa mga nagsasalita, dinggin mo ang halimbawang ito tungkol sa pinakamataas na kabutihan para sa tao.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Human outcomes differ: some gain happiness only in this life, some only after death, some in both, and some in neither. The verse frames an ethical reflection on how one should pursue the ‘highest good’ (śreyas/kalyāṇa) so that welfare is secured across both realms.
Sage Mārkaṇḍeya addresses Yudhiṣṭhira in a didactic mode, introducing an example (dṛṣṭānta) to explain what he considers the supreme welfare for humans, contrasting results in this world (iha) and the next (amutra).