Shloka 29
Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)
गदासिचर्मग्रहणेषु शूरा- नस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वयाने । सम्यग् विनेता विनयत्यतन्तद्र- स्तांश्वाभिमन्यु: सततं कुमार:,'शिक्षा देनेमें नीेपूण और आलस्यरहित कुमार अभिमन्यु तुम्हारे शूर-वीर पुत्रोंको गदा और ढाल-तलवारके दाँव-पेंच सिखाते हैं। अन्यान्य अस्त्रोंकी भी शिक्षा देते हैं। साथ ही रथ चलाने और घोड़े हाँकनेकी कला भी सिखाते हैं। वे सदा उनकी शिक्षा-दीक्षामें संलग्न रहते हैं
vaiśampāyana uvāca |
gadāsicarmagrahaṇeṣu śūrāḥ astreṣu śikṣāsu rathāśvayāne |
samyag vinītā vinayaty atandras tāñ śvābhimanyuḥ satataṃ kumāraḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang batang prinsipe na si Abhimanyu—na mahusay na nasanay at hindi kailanman tamad—ay walang tigil na nag-uukol ng sarili sa pagdidisiplina at pagtuturo sa iyong matatapang na anak. Itinuturo niya ang paghawak at paggamit ng pamalo (gada), espada at kalasag, sinasanay sila sa iba pang sandata, at tinuturuan din sila ng pagmamaneho ng karwaheng pandigma at paghawak sa mga kabayo. Kaya’t siya’y laging abala sa kanilang pag-aaral at paghubog.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined, tireless mentorship as a form of dharma: a well-trained person (Abhimanyu) must diligently train others in the skills and conduct required of their station, here the martial and chariot arts of kṣatriyas.
Vaiśampāyana reports that Abhimanyu is continually engaged in training the listener’s sons—teaching them the techniques of mace, sword, and shield, other weapons, and the practical arts of chariot-driving and horse-management.