Adhyaya 160

Verse 1

#+ #+० ()) #अल अप - सिन्धुवार शब्दका अर्थ आचार्य नीलकण्ठने कमल माना है। आधुनिक कोषकारोंने 'सिन्धुवार'को शेफालिका या निर्गुण्डीका पर्याय माना है। उसके फूल मंजरीके आकारमें केसरिया रंगके होते हैं

Sinabi ni Vaiśampāyana: Lumapit si Yudhiṣṭhira kay Ārtiṣeṇa, na ang mga kasalanan ay napaso at naubos dahil sa matinding pag-aayuno at pagninilay. Masaya ang loob, yumuko si Yudhiṣṭhira nang may paggalang, ibinaba ang ulo, binanggit ang sariling pangalan, at naghandog ng nararapat na pagpupugay.

Verse 2

ततः कृष्णा च भीमश्न यमौ च सुतपस्विनौ । शिरोभ्रि: प्राप्य राजर्षि परिवार्योपतस्थिरे,तदनन्तर द्रौपदी, भीमसेन और परम तपस्वी नकुल-सहदेव--ये सभी मस्तक झुकाकर उन राजर्षिको चारों ओरसे घेरकर खड़े हो गये

Pagkaraan, si Kṛṣṇā (Draupadī), si Bhīma, at ang kambal na magkapatid—sina Nakula at Sahadeva, na matatag sa pag-aayuno at disiplina—ay lumapit sa maharlikang rishi na nakayuko ang ulo. Pinalibutan nila siya sa lahat ng panig at tumayong naglilingkod nang may pagpapakumbaba at wastong paggalang sa nakatatanda.

Verse 3

तथैव धौम्यो धर्मज्ञ: पाण्डवानां पुरोहित: । यथान्यायमुपाक्रान्तस्तमृषिं संशितव्रतम्‌

Gayundin, si Dhaumya—ang pantas na nakaaalam ng dharma at purohita ng mga Pāṇḍava—ay lumapit sa rishi na mahigpit sa panata, ayon sa nararapat na kagandahang-asal at kaugalian.

Verse 4

अन्वजानातू स धर्मज्ञो मुनिर्दिव्येन चक्षुषा । पाण्डो: पुत्रान्‌ कुरुश्रेष्ठानास्यतामिति चाब्रवीत्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nakilala ng rishi na nakaaalam ng dharma, sa pamamagitan ng banal na paningin, ang mga anak ni Pāṇḍu—ang pinakadakila sa angkan ng Kuru—at sinabi niya, “Maupo kayo.”

Verse 5

कुरूणामृषभं पार्थ पूजयित्वा महातपा: । सह भ्रातृभिरासीनं पर्यपृच्छटदनामयम्‌,महातपस्वी आर्टिषिणने भाइयोंसहित कुरुश्रेष्ठ युधिष्ठिका यथोचित आदर-सत्कार किया और जब वे बैठ गये, तब उनसे कुशल-समाचार पूछा--

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang dakilang asetiko, matapos parangalan nang nararapat si Yudhiṣṭhira—ang toro sa mga Kuru, O Pārtha—ay saka, nang siya’y nakaupo na kasama ang kanyang mga kapatid, nagtanong tungkol sa kanyang kalagayang ligtas at maayos.

Verse 6

नानृते कुरुषे भावं कच्चिद्‌ धर्मे प्रवर्तसे । मातापित्रोश्व ते वृत्ति: कच्चित्‌ पार्थ न सीदति

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O anak ni Kuntī! Hindi ba kailanman kumikiling ang iyong isip sa kasinungalingan? Matatag ka bang namumuhay sa dharma? At, O Pārtha, nananatili bang matibay ang iyong tungkulin at paggalang sa iyong ina at ama—hindi ba ito lumuluwag?”

Verse 7

कच्चित्‌ ते गुरव: सर्वे वृद्धा वैद्याश्न पूजिता: । कच्चिन्न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Naparangalan mo ba nang wasto ang lahat ng iyong mga guro, ang mga nakatatanda, at ang mga marurunong—pati ang mga manggagamot na may dunong? At, O Pārtha, hindi ba kumikiling ang iyong isip sa mga gawang makasalanan?”

Verse 8

सुकृतं प्रतिकर्तु च कच्चिद्धातुं च दुष्कृतम्‌ । यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न विकत्थसे

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O pinakamahusay sa mga Kuru, marunong ka bang gumanti sa mabuting gawa nang may angkop na kabayaran, at marunong ka bang ipagwalang-bahala ang pinsalang ginawa ng masasama? Nauunawaan mo ba ang makatarungan at nararapat sa mga bagay na ito—at umiiwas ka ba sa pagpupuri sa sarili?”

Verse 9

यथा मानिता: कच्चित्‌ त्वया नन्दन्ति साधव: । वनेष्वपि वसन्‌ कच्चिद्‌ धर्ममेवानुवर्तसे

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga banal at matutuwid ba, matapos mong parangalan nang nararapat, ay tunay na nalulugod sa iyo? At kahit naninirahan ka sa kagubatan, patuloy ka bang sumusunod sa dharma lamang?”

Verse 10

कच्चिद्‌ धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते । दानधर्मतपःशौचैरार्जवेन तितिक्षया

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Pārtha, hindi ba nababagabag ang pari na si Dhaumya dahil sa iyong asal? O anak ni Kuntī, pinangangalagaan mo ba ang kaugaliang minana sa mga ninuno sa pamamagitan ng pagkakawanggawa, katuwiran (dharma), pag-aayuno at pagninilay (tapas), kalinisan, katapatan ng loob, at pagtitiis—na tinatahak ang landas na dinaanan noon ng mga maharlikang rishi?”

Verse 11

पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित्‌ पार्थनुवर्तसे । कच्चिद्‌ राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Pārtha, sinusunod mo pa rin ba ang kaugaliang iniwan ng iyong ama at lolo? O Pāṇḍava, tinatahak mo ba ang landas na dinaanan ng mga maharlikang rishi—pinangangalagaan ang sinaunang pamantayan ng haring matuwid?”

Verse 12

स्वे स्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुन: । पितर: पितृलोकस्था: शोचन्ति च हसन्ति च

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Tuwing sa bawat angkan ay may isinisilang na anak na lalaki—o kaya’y apo—ang mga ninunong nananahan sa daigdig ng Pitṛ ay kapwa nagdadalamhati at nagagalak. Nagdadalamhati sila sa pag-iisip: ‘Makikibahagi ba kami sa kanyang kasalanan?’ at nagagalak sila sa pag-iisip: ‘May bahagi kaya ng kanyang kabutihan ang darating sa amin? Kung gayon, tunay ngang mabuti iyon!’”

Verse 13

कि तस्य दुष्कृते5स्माभि: सम्प्राप्तव्यं भविष्यति । कि चास्य सुकृतेडस्माभि: प्राप्तव्यमिति शोभनम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “‘Anong bahagi kaya ang mapupunta sa amin mula sa kanyang masasamang gawa? At anong bahagi ang mapupunta sa amin mula sa kanyang mabubuting gawa—kay ganda kung may matanggap kami kahit kaunti!’ Kaya nga ang mga ninuno sa daigdig ng Pitṛ ay nagdadalamhati at nagagalak tuwing may isinisilang na anak o apo sa kanilang lahi.”

Verse 14

पिता माता तथैवाग्निर्गुरुरात्मा च पठचम: । यस्यैते पूजिता: पार्थ तस्था लोकावुभौ जितौ

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Pārtha, ang sinumang gumagalang sa limang ito—ama, ina, ang sagradong apoy na si Agni, guro, at ang sariling pagkatao—ay nagwawagi sa dalawang daigdig: sa daigdig na ito at sa daigdig na lampas.”

Verse 15

युधिछिर उवाच भगवन्नार्य माहैतद्‌ यथावद्‌ धर्मनिश्चयम्‌ । यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते विधिवन्मया

Wika ni Yudhiṣṭhira: “O Mapalad, O marangal na ginoo—tunay ngang dakila at wasto ang pasyang ito tungkol sa dharma na iyong inilahad. Hangga’t kaya ng aking lakas, at ayon sa katarungan at nararapat, pinagsisikapan kong isakatuparan ito alinsunod sa itinakdang tuntunin.”

Verse 16

आर्शिषिण उवाच अब्भक्षा वायुभक्षाश्व प्लवमाना विहायसा । जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठमृषय: पर्वसंधिषु

Wika ng pantas: “May ilan na nabubuhay sa tubig lamang, at may ilan na sa hangin lamang. Sa mga sandaling nagtatagpo ang mga pagtalima sa takbo ng buwan—gaya ng pagdudugtong ng araw ng kabilugan at ng unang araw ng kalahating buwan—maraming tagakita ang naglalakbay sa himpapawid at dumadatal sa pinakamainam na bundok na ito. Ang kanilang mahigpit na pagtalima at paggalang sa mga banal na panahon ay nagpapakita kung paanong tumitibay ang disiplina at kadalisayan sa paggalang sa mga ritmo ng dharma.”

Verse 17

कामिन: सह कान्ताभि: परस्परमनुव्रता: । दृश्यन्ते शैलशूड्रस्था यथा किम्पुरुषा नृप

Wika ng pantas: “O hari, dito’y waring nasa piling ng mga Kimpuruṣa—mga mangingibig na kasama ang kanilang sinisinta, kapwa tapat at nagkakaisa—na naglalaro sa ligaya at naglalagalag sa mga tuktok ng bundok.”

Verse 18

अरजांसि च वासांसि वसाना: कौशिकानि च । दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणा:

Wika ng pantas: “O Pārtha, maraming pangkat ng mga Gandharva at Apsaras ang nakikita rito. Ang ilan ay may suot na kasuotang walang dungis, at ang iba nama’y pinalalamutian ng mga damit na sutla.”

Verse 19

विद्याधरगणाश्षैव स्रग्विण: प्रियदर्शना: । महोरगगणांश्वैव सुपर्णाश्षीरगादय:

Nagpapakita rin ang mga pangkat ng Vidyādhara—may suot na mga kuwintas na bulaklak at kaaya-ayang pagmasdan. Kasama nila’y nakikita ang makapangyarihang mga pangkat ng malalaking ahas, ang mga Suparṇa (uri ni Garuḍa), at iba pang mga nilalang na gumagapang. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang kahanga-hanga at maraming antas na kaayusan ng daigdig, kung saan ang sari-saring uri ng mga nilalang—makalangit man o mula sa kailaliman—ay nagtitipon sa kani-kanilang karilagan.

Verse 20

अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसंधिषु । भेरीपणवशड्खानां मृदड़ानां च नि:ःस्वन:,पर्वोकी संधि-बेलामें इस पर्वतके ऊपर भेरी, पणव, शंख और मृदंगोंकी ध्वनि सुनायी देती है

Sa mga tagpuan ng mga gulod ng bundok, sa tuktok na ito ay may naririnig na tunog—ang umuugong na alingawngaw ng bherī (malalaking tambol), paṇava (tambol na kamay), śaṅkha (kabibe), at mṛdaṅga. Ang pook ay wari’y nagbabalita, sa sarili nitong mahiwagang musika, na may mga ritwal o pagtitipong di-nakikita na nagaganap dito, kaya’t ito’y isang makapangyarihan at mahalagang hanggahan sa tanawin.

Verse 21

इहस्थैरेव तत्‌ सर्व श्रोतव्यं भरतर्षभा: । न कार्या व: कथंचित्‌ स्यात्‌ तत्राभिगमने मति:

Wika ng rishi: “O pinakamainam sa angkan ng Bharata, manatili kayo rito at alamin ang lahat—sa pagtanaw at pakikinig mula sa pook na ito. Huwag ninyong hayaang, sa anumang pagkakataon, lumihis ang isip ninyo tungo sa pag-akyat doon.” Ipinapakita ng payo ang pagpipigil at pagsunod sa dunong: ang pag-uusisa o bugso ng loob ay hindi dapat manaig sa pag-iingat kapag ang paglapit ay mapanganib o ipinagbabawal.

Verse 22

न चाप्यत: परं शक्‍्यं गन्तुं भरतसत्तमा: | विहारो ह्वञात्र देवानाममानुषगतिस्तु सा,भरतश्रेष्ठ] इससे आगे जाना असम्भव है। वहाँ देवताओंकी विहारस्थली है। वहाँ मनुष्योंकी गति नहीं हो सकती

O pinakamainam sa angkan ng Bharata, hindi na maaaring lumampas pa sa puntong ito. Ito’y pook-pasyalan ng mga deva; ang landas sa ibayo ay para sa daigdig na di-tao, at hindi mararating ng mga mortal. Itinatakda nito ang malinaw na hanggahang dapat igalang: ang mithiin ng tao’y kailangang kumilala sa mga limitasyong binabantayan ng banal at umiwas sa paglabag sa hindi itinakda para sa paglalakbay ng tao.

Verse 23

ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यमिह भारत | द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसा:,भारत! यहाँ थोड़ी-सी भी चपलता करनेवाले मनुष्यसे सब प्राणी द्वेष करते हैं तथा राक्षसलोग उसपर प्रहार कर बैठते हैं

O Bhārata, sa daigdig na ito, kahit ang taong magpakita lamang ng bahagyang kapusukan o pabigla-biglang kilos ay kinamumuhian ng lahat ng nilalang; at ang mga rākṣasa, sinasamantala ang gayong kapabayaan, ay susugod at ibabagsak siya. Ang aral: ang katatagan at pagpipigil-sa-sarili ang pananggalang, samantalang ang walang-ingat na bugso ay nag-aanyaya ng poot at panganib.

Verse 24

अस्यातिक्रम्य शिखरं कैलासस्य युधिष्छिर । गति: परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते,युधिष्ठिर! इस कैलासके शिखरको लाँघ जानेपर परम सिद्ध देवर्षियोंकी गति प्रकाशित होती है

Wika ng Ṛṣi: “O Yudhiṣṭhira, kapag nalampasan ang tuktok ng Bundok Kailāsa, mahahayag ang landas na lampas-sa-daigdig—na batid ng mga pinakadakilang Siddha at ng mga banal na rishi ng mga deva.”

Verse 25

चापलादिह गच्छन्तं पार्थ यानमित: परम्‌ | अय:शूलादिभिष्ष्नन्ति राक्षसा: शत्रुसूदन,शत्रुसूदन पार्थ! चपलतावश इससे आगेके मार्गपर जानेवाले मनुष्यको राक्षसगण लोहेके शूल आदिसे मारते हैं

Wika ng Ṛṣi: “O Pārtha, kung ang isang tao’y magtutuloy pa sa landas na ito dahil lamang sa padalus-dalos na kapusukan, pababagsakin siya ng mga Rākṣasa sa pamamagitan ng mga sibat na bakal at iba pang tulad nito. O Śatrusūdana—mag-ingat ka.”

Verse 26

अप्सरोभि: परिवृत: समृद्धया नरवाहन: । इह वैश्रवणस्तात पर्वसंधिषु दृश्यते,तात! पर्वोकी संधिके समय यहाँ मनुष्योंपर सवार होनेवाले कुबेर अप्सराओंसे घिरकर अपने अतुल वैभवके साथ दिखायी देते हैं

Wika ng pantas: “Mahal kong anak, dito, sa mga tagpuan ng mga bundok, nakikita si Vaiśravaṇa (Kubera)—nakasakay sa sasakyang binubuhat ng mga tao, napalilibutan ng mga apsara, at ipinakikita ang kanyang saganang karangyaan.”

Verse 27

शिखरस्थं समासीनमधिपं यक्षरक्षसाम्‌ । प्रेक्षन्ते सर्वभूततानि भानुमन्तमिवोदितम्‌

Nakaupo sa tuktok ng bundok, ang panginoon ng mga Yakṣa at Rākṣasa—si Kubera—ay nagniningning na wari’y araw na bagong sumisikat. Sa sandaling iyon, ang lahat ng nilalang ay tumitingin sa kanya at siya’y kanilang nasisilayan.

Verse 28

देवदानवसिद्धानां तथा वैश्रवणस्य च । गिरे: शिखरमूद्यानमिदं भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ! पर्वतका यह शिखर देवताओं, दानवों, सिद्धों तथा कुबेरका क्रीड़ा-कानन है

Wika ng pantas: “O pinakamainam sa angkan ng Bharata, ang harding ito sa tuktok ng bundok ay isang luntiang pook-layaw na pag-aari ng mga deva, ng mga Dānava, ng mga Siddha, at gayundin ni Vaiśravaṇa (Kubera).”

Verse 29

उपासीनस्य धनदं तुम्बुरो: पर्वसंधिषु । गीतसामस्वनस्तात श्रूयते गन्धमादने,तात! पर्वसंधिके समय गन्धमादन पर्वतपर कुबेरकी सेवामें उपस्थित हुए तुम्बुरु गन्धर्वके साम-गानका स्वर स्पष्ट सुनायी पड़ता है

Mahal kong anak, sa Gandhamādana, sa mga lagusan ng bundok, malinaw na naririnig ang tinig ng pag-awit ng Sāman ni Tumburu, ang Gandharva, habang siya’y nakaupo sa paglilingkod kay Dhanada (Kubera).

Verse 30

एतदेवंविध॑ चित्रमिह तात युधिष्िर । प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि बहुश: पर्वसंधिषु

Ganyan nga, mahal na Yudhiṣṭhira: sa mundong ito, ang mga pambihira at nakagugulat na pagliko ng kapalaran ay paulit-ulit na nasasaksihan. Sa mga sangandaan ng “mga lagusan ng bundok” ng buhay—ang malalaking paglipat at mga krisis—ang lahat ng nilalang ay nakatanaw na tila nanonood ng isang palabas, kapag nagtatagpo ang tadhana at pagsisikap at biglang nag-iiba ang kahihinatnan.

Verse 31

तात युधिष्ठिर! इस प्रकार पर्वसंधिकालमें सब प्राणी यहाँ अनेक बार ऐसे-ऐसे अद्भुत दृश्योंका दर्शन करते हैं ।।

Mahal na Yudhiṣṭhira, sa mga sandaling nagtatagpo ang mga banal na panahon at mga pagtalima sa ritwal, ang mga nilalang dito ay paulit-ulit na nakakakita ng maraming ganitong kababalaghan. Kaya, O pinakamainam sa mga Pāṇḍava, tikman ninyo ang mga makatas na bungang angkop sa pagkain ng mga pantas, at manahan dito nang may kapanatagan hanggang sa kayo’y muling magkatagpo ni Arjuna.

Verse 32

न तात चपलैर्भाव्यमिह प्राप्त: कथंचन । उषित्वेह यथाकामं यथाश्रद्ध॑ विहृत्य च | ततः शस्त्रजितां तात पृथिवीं पालयिष्यसि

Anak ko, pagdating mo rito, huwag kang kikilos nang pabigla-bigla o padalus-dalos sa anumang paraan. Manatili ka rito ayon sa nais mo, at maglibot ayon sa iyong pananampalataya at paggalang. Pagkaraan, babalik ka at mamamahala sa daigdig na napagwagian sa pamamagitan ng sandata.

Verse 159

इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि यक्षयुद्धपर्वणि आर्टिषेणयुधिष्ठटिरसंवादे एकोनषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय

Sa gayon, sa banal na Mahābhārata, sa Vana Parva, sa bahaging tumatalakay sa labanan laban sa Yakṣa, sa pag-uusap nina Ārtiṣeṇa at Yudhiṣṭhira, nagwawakas ang ika-159 na kabanata.