Shloka 36
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
उस पर्वतके ऊपर बहुत-सी अत्यन्त दुर्गम गुफाएँ थीं और अनेक दुर्गम्य प्रदेश थे। पाण्डव उन सबको सुखपूर्वक लाँचकर आगे बढ़ गये। पुरोहित धौम्य, द्रौपदी, चारों पाण्डव तथा महर्षि लोमश--ये सब लोग एक साथ चल रहे थे। कोई पीछे नहीं छूटता था ।। ते मृगद्धिजसंघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् | शाखामृगगणैश्वैव सेवितं सुमनोरमम्,आगे बढ़ते हुए वे महाभाग पाण्डव पुण्यमय माल्यवान् नामक महान पर्वतपर जा पहुँचे, जो अनेक प्रकारके वृक्षों और लताओंसे सुशोभित तथा अत्यन्त मनोरम था। वहाँ मृगोंके झुंड विचरते और भाँति-भाँतिके पक्षी कलरव कर रहे थे। बहुत-से वानर भी उस पर्वतका सेवन करते थे। उसके शिखरपर कमलमण्डित सरोवर, छोटे-छोटे जलकुण्ड और विशाल वन थे
te mṛgadvija-saṅghuṣṭaṃ nānā-druma-latā-yutam | śākhā-mṛga-gaṇaiś caiva sevitaṃ su-manoramam ||
Sa ibabaw ng bundok na iyon ay maraming yungib na lubhang mahirap marating at maraming pook na mapanganib. Nalampasan ng mga Pāṇḍava ang lahat ng iyon nang payapa at nagpatuloy. Ang punong pari na si Dhaumya, si Draupadī, ang apat na Pāṇḍava, at ang dakilang rishi na si Lomasa—silang lahat ay magkakasamang naglalakbay; walang naiiwan. Sa kanilang pag-usad, narating ng mapalad na mga Pāṇḍava ang dakila at banal na bundok na tinatawag na Mālyavān, napakaganda, pinalalamutian ng sari-saring puno at baging. Doon ay gumagala ang mga kawan ng usa, nag-iingay ang iba’t ibang ibon, at maging ang maraming unggoy ay namamalagi sa mga dalisdis. Sa tuktok nito’y may mga lawa na may mga lotus, maliliit na tipunan ng tubig, at malalawak na gubat.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined togetherness and endurance: the Pāṇḍavas proceed through difficult terrain without abandoning companions, embodying steadiness (dhṛti) and mutual responsibility even amid hardship.
During their forest exile, the Pāṇḍavas advance to the sacred mountain Mālyavān, described as lush and resonant with wildlife—deer, birds, and monkeys—setting a vivid scene for their continued journey.