Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Rājarṣi-samāgamaḥ — Yudhiṣṭhirasya Dharma-parīkṣā ca

Meeting the Royal Sage and a Dharmic Audit

प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तमिवान्तकम्‌ । त॑ं दृष्टवा धर्मराजस्तु परिष्वज्य पुन: पुन:,उन्हें देखकर ऐसा प्रतीत होता था, मानो प्रजाके संहारकालमें दण्ड हाथमें लिये यमराज खड़े हों। भीमसेनको उस अवस्थामें देखकर धर्मराजने उन्हें बार-बार हृदयसे लगाया

prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam | taṃ dṛṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ |

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Noon, na wari’y nasa harap ng pagkalipol ang mga nilalang, siya’y nagmistulang si Yama mismo—ang Kamatayan—na nakatindig na may tungkod sa kamay. Nang makita siya sa gayong kalagayan, niyakap siya ni Haring Yudhiṣṭhira nang paulit-ulit, nilulunod ng dalamhati at pag-ibig.”

प्रजाof the subjects/people
प्रजा:
Sambandha
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Singular
संक्षेपat the destruction/withdrawal
संक्षेप:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंक्षेप
FormMasculine, Locative, Singular
समयेat the time
समये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमय
FormMasculine, Locative, Singular
दण्डstaff/rod
दण्ड:
Karma
TypeNoun
Rootदण्ड
FormMasculine, Accusative, Singular
हस्तम्hand
हस्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अन्तकम्Death (Yama)
अन्तकम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage-neutral)
धर्मराजःDharmaraja (Yudhishthira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
TypeVerb
Rootपरि-स्वज्
FormAbsolutive (ल्यप्), Parasmaipada (usage-neutral)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
A
Antaka (Yama, Death)
D
Daṇḍa (staff/rod)

Educational Q&A

Even amid fear and devastation, dharma expresses itself through compassion and humaneness: Yudhiṣṭhira responds not with harsh judgment but with repeated embrace, affirming familial duty, empathy, and moral steadiness in crisis.

Vaiśampāyana describes someone appearing terrifying—like Death holding a staff—yet Yudhiṣṭhira, seeing him in that distressed state, repeatedly embraces him, indicating deep concern and affection (traditionally understood as Yudhiṣṭhira consoling Bhīma after seeing his condition).