Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Portents, Pursuit to the Nalinī, and Yudhiṣṭhira’s Restraint Toward Bhīma

Saugandhika-padma Continuation

हंसकारण्डवयुतां चक्रवाकोपशोभिताम्‌ | रचितामिव तस्याद्रेमालां विमलपड्कजाम्‌,उसमें हंस और कारण्डव आदि जलपक्षी निवास करते थे। चक्रवाक उसकी शोभा बढ़ाते थे। वह नदी क्या थी उस पर्वतके लिये स्वच्छ सुन्दर कमलोंकी माला-सी रची गयी थी

haṃsakāraṇḍavayutāṃ cakravākopaśobhitām | racitām iva tasyādrer mālāṃ vimalapaṅkajām ||

Wika ni Vaiśaṃpāyana: Ang ilog ay punô ng mga haṃsa at kāraṇḍava, at lalo pang pinaganda ng mga ibong cakravāka. Wari’y isang kuwintas na yari sa malilinis na lotus ang inihabi upang maging palamuti ng bundok na iyon.

हंसswans
हंस:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहंस
FormMasculine, Nominative, Plural
कारण्डवkarandava-ducks (a kind of waterfowl)
कारण्डव:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकारण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
युताम्endowed/filled with
युताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootयुत
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
चक्रवाकby chakravaka-birds (ruddy geese)
चक्रवाक:
Karana
TypeNoun
Rootचक्रवाक
FormMasculine, Instrumental, Plural
उपशोभिताम्adorned/beautified
उपशोभिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउप-शोभित
FormFeminine, Accusative, Singular
रचिताम्made/arranged
रचिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरचित
FormFeminine, Accusative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तस्यof that (mountain)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अद्रेःof the mountain
अद्रेः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअद्रि
FormMasculine, Genitive, Singular
मालाम्garland
मालाम्:
Karma
TypeNoun
Rootमाला
FormFeminine, Accusative, Singular
विमलpure/clean
विमल:
Karma
TypeAdjective
Rootविमल
FormFeminine, Accusative, Singular
पङ्कजाम्lotus(-garland) / consisting of lotuses
पङ्कजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपङ्कज
FormFeminine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
R
river (nadī)
M
mountain (adri)
H
haṃsa (swans)
K
kāraṇḍava (waterfowl)
C
cakravāka (ruddy geese/brahminy ducks)
L
lotuses (paṅkaja)

Educational Q&A

The verse highlights how a pure, harmonious natural setting—birds and spotless lotuses—functions as an auspicious adornment, implying that environments of clarity and beauty support calmness and right-mindedness (a conducive backdrop for dharmic reflection).

Vaiśaṃpāyana is describing a river near a mountain: it is populated by water-birds (haṃsa, kāraṇḍava, cakravāka) and looks like a lotus-garland placed upon the mountain, emphasizing the charm of the place being depicted.