Shloka 24
Hanūmān’s Embrace, Counsel, and Promise to Amplify Bhīma’s Battle-Roar
Gandhamādana Continuation
यह तीनों गुणोंसे रहित सत्ययुगका वर्णन हुआ। अब त्रेताका वर्णन सुनो, जिसमें यज्ञ- कर्मका आरम्भ होता है ।। पादेन हसते धर्मों रक्ततां याति चाच्युत: । सत्यप्रवृत्ताश्न नरा: क्रियाधर्मपरायणा:,उस समय धर्मके एक चरणका हास हो जाता है और भगवान् अच्युतका स्वरूप लाल वर्णका हो जाता है। लोग सत्यमें तत्पर रहते हैं। शास्त्रोक्त यज्ञक्रिया तथा धर्मके पालनमें परायण रहते हैं
etad triguṇarahitaṁ satyayugasya varṇanaṁ uktam | idānīṁ tretāyā varṇanaṁ śṛṇu yasyāṁ yajña-karmārambhaḥ | pādena hīyate dharmo rakta-tāṁ yāti cācyutaḥ | satya-pravṛttāś ca narāḥ kriyā-dharma-parāyaṇāḥ ||
Sa gayon ay naipaliwanag na ang Satya Yuga, na malaya sa tatlong guṇa. Ngayon ay pakinggan ang paglalarawan ng Tretā Yuga, kung kailan nagsisimula ang pagsasagawa ng mga ritwal na handog at sakripisyo. Sa panahong iyon, ang Dharma ay nababawasan ng isang-kapat, at ang anyo ng Di-Nasisirang Panginoon, si Acyuta, ay nagkakaroon ng mapulang kulay. Ang mga tao’y nananatiling tapat sa katotohanan at masigasig sa mga gawaing yajña ayon sa śāstra at sa pagtupad ng tungkuling panrelihiyon.
भीम उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that as the yugas progress, Dharma gradually diminishes (here by one quarter in Tretā), yet ethical life remains anchored in truth and in disciplined observance of scriptural duties; ritual action (yajña) becomes a defining feature of the age.
Bhīma continues a didactic account of the yugas: after summarizing Satya Yuga as guṇa-free, he introduces Tretā Yuga, noting the first measurable decline of Dharma, a symbolic change in the Lord’s manifestation (red hue), and the rise of Vedic sacrificial practice alongside continued commitment to truth.