Shloka 1
Dhanañjaya-viraha-śoka and the Resolve to Enter Gandhamādana (धनंजय-विरह-शोकः गन्धमादन-प्रवेश-संकल्पश्च)
हि >> न (0) है एकचत्वारिंशर्दाधिकशततमो< ध्याय: युधिष्ठिरका भीमसेनसे अर्जुनको न देखनेके कारण मानसिक चिन्ता प्रकट करना एवं उनके गुणोंका स्मरण करते हुए गन्धमादन पर्वतपर जानेका दृढ़ निश्चय करना युधिछिर उवाच भीमसेन यमौ चोभौ पाञज्चालि च निबोधत । नास्ति भूतस्य नाशो वै पश्यतास्मान् वनेचरान्,युधिष्ठिर बोले--भीमसेन, नकुल-सहदेव और द्रौपदी! तुम सब लोग ध्यान देकर सुनो। यह निश्चय है कि पूर्वकृत कर्मोका बिना भोगे कभी नाश नहीं होता। देखो, उन्हींके कारण आज हम राजकुमार होकर भी वन-वनमें भटक रहे हैं
yudhiṣṭhira uvāca | bhīmasena yamau cobhau pāñcāli ca nibodhata | nāsti bhūtasya nāśo vai paśyatāsmān vane-carān |
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Bhīmasena, kayong dalawang kambal, at Pāñcālī—makinig kayong mabuti. Walang ganap na pagkapawi sa anumang naganap na; ang mga gawa ng nakaraan ay hindi nawawala nang hindi muna nararanasan ang bunga. Tingnan ninyo kami: bagama’t isinilang na mga prinsipe, ngayo’y pagala-gala kami sa gubat na sunod-sunod—itinutulak ng mismong mga bunga ng iyon.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira emphasizes the inevitability of karmic fruition: past actions do not vanish without yielding their results, and present hardship should be understood as the maturation of prior deeds rather than random misfortune.
In the forest exile, Yudhiṣṭhira addresses Bhīma, the twins (Nakula and Sahadeva), and Draupadī, urging them to reflect soberly on their condition—princes living as forest-wanderers—and to interpret it through the lens of karma and endurance.