Shloka 3
Sātyaki’s Call for Intervention and Yudhiṣṭhira’s Vow-Bound Restraint (सात्यकिवाक्यं—धर्मराजस्य धैर्यनिश्चयः)
Devanagari script
येषां तथा राम समारभन्न्ते कार्याणि नाथा: स्वमतेन लोके । ते नाथवन्तः पुरुषप्रवीरा नानाथवत् कृच्छुमवाप्लुवन्ति,बलरामजी! जगतमें जिनके कार्य उनके सहायक अपने ही विचारसे प्रारम्भ करते हैं, वे पुरुषश्रेष्ठ सनाथ माने जाते हैं। वे अनाथकी भाँति कभी कष्टमें नहीं पड़ते
Translation
O Rāma, sa daigdig, yaong mga dakilang lalaki na ang kanilang mga kakampi ang kusang nagsisimula ng mga gawain ayon sa sariling paghatol upang umalalay sa kanila, sila ang tunay na “may sandigan.” Hindi sila napapahamak sa hirap na gaya ng mga walang kakampi.
Word by Word
येषाम्of whom/whose
येषाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, षष्ठी, बहुवचन
तथाthus/in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
रामO Rama
राम:
TypeNoun
Rootराम
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
समारभन्तेthey begin/undertake
समारभन्ते:
TypeVerb
Rootसम् + आ + √रभ्
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, आत्मनेपद
कार्याणिtasks/works
कार्याणि:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
नाथाःprotectors/helpers/masters
नाथाः:
Karta
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
स्वमतेनby their own opinion/decision
स्वमतेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वमत (प्रातिपदिक)
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
तेthose (men)
ते:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
नाथवन्तःhaving protectors; supported
नाथवन्तः:
TypeAdjective
Rootनाथवत् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
पुरुषप्रवीराःbest of men/heroic men
पुरुषप्रवीराः:
TypeNoun
Rootपुरुषप्रवीर (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अनाथवत्like one without a protector
अनाथवत्:
TypeIndeclinable
Rootअनाथवत् (प्रातिपदिक)
कृच्छ्रम्distress/hardship
कृच्छ्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
अवाप्लुवन्तिthey fall into/undergo
अवाप्लुवन्ति:
TypeVerb
Rootअव + √प्लु (अवप्लु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
Speaker
बलदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes