Shloka 15

यथा प्रविश्यान्तरमन्तकस्य काले मनुष्यो न विनिष्क्रमेत | तथा प्रविश्यान्तरमस्य संख्ये को नाम जीवन पुनरात्रजेत,जैसे अन्तकाल आनेपर यमराजकी भुजाओंमें पड़ा हुआ मनुष्य कदापि वहाँसे निकल नहीं सकता, उसी प्रकार रणक्षेत्रमें वीरवर साम्बके वशमें आया हुआ कौन ऐसा योद्धा होगा, जो पुनः जीवित लौट सके

yathā praviśyāntaram antakasya kāle manuṣyo na viniṣkramet | tathā praviśyāntaram asya saṅkhye ko nāma jīvan punar ātrajet ||

Wika ni Balarāma: “Gaya ng taong sa pagdating ng huling oras ay nahulog sa yakap ni Antaka (Kamatayan) at hindi na kailanman makalalabas, gayon din sa larangan ng digmaan—kapag napasakamay ng bayaning ito—sinong mandirigma ang makababalik na buhay?”

यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
अन्तरम्the interior; inside
अन्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तर
Formneuter, accusative, singular
अन्तकस्यof Antaka (Death/Yama)
अन्तकस्य:
TypeNoun
Rootअन्तक
Formmasculine, genitive, singular
कालेat the time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
Formmasculine, locative, singular
मनुष्यःa man
मनुष्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमनुष्य
Formmasculine, nominative, singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
विनिष्क्रमेत्would/should come out
विनिष्क्रमेत्:
TypeVerb
Rootवि-निस्-क्रम्
Formविधिलिङ् (optative), present-system, 3rd, singular, parasmaipada
तथाso; in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
अन्तरम्the interior; inside
अन्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तर
Formneuter, accusative, singular
अस्यof this (one)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम् (अस्/इदं-प्रातिपदिक)
Formmasculine/neuter, genitive, singular
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंख्य
Formmasculine, locative, singular
कःwho?
कः:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
Formmasculine, nominative, singular
नामindeed; pray; at all (emphatic)
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
जीवन्alive; living
जीवन्:
Karta
TypeAdjective
Rootजीवत्
Formmasculine, nominative, singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
आत्रजेत्would return/come back
आत्रजेत्:
TypeVerb
Rootआ-त्रा/आ-तृ (uncertain); intended sense: आ-गम्/आ-यात्
Formविधिलिङ् (optative), 3rd, singular, parasmaipada, पाठ-समस्या: 'आत्रजेत्' is likely a corrupt/variant reading for 'आगच्छेत्/आयात्/आव्रजेत्' etc.

बलदेव उवाच

B
Baladeva (Balarāma)
A
Antaka (Death/Yama)

Educational Q&A

The verse underscores the inevitability of death once its decisive moment arrives, using that certainty as a moral-psychological warning: entering the grip of a superior warrior in battle can be as irreversible as falling into Death’s embrace.

Balarāma speaks in a martial context, intensifying the stakes of combat by comparing a warrior’s capture or overpowering on the battlefield to being seized by Antaka (Death), implying that escape or survival is virtually impossible.