Shloka 24
Ṛśyaśṛṅga’s Luring, Rainfall at Aṅga, and Reconciliation with Vibhāṇḍaka (ऋश्यशृङ्गोपाख्यानम्)
नारायणी चेन्द्रसेना बभूव वश्या नित्यं मुद्रलस्पाजमीढ । (यथा सीता दाशरयथेमहात्मनो यथा तव द्रौपदी पाण्डुपुत्र ।) तथा शान्ता ऋष्यशुड्रं वनस्थं प्रीत्या युक्ता पर्यचरत्नरेन्द्र,युधिष्ठि!! जैसे नारायणी इन्द्रसेना सदा महर्षि मुद्लके अधीन रहती थी तथा पाण्डुनन्दन! जैसे सीता महात्मा दशरथनन्दन श्रीरामके अधीन रही हैं और द्रौपदी सदा तुम्हारे वशमें रहती आयी है, उसी प्रकार शान्ता भी सदा अधीन रहकर वनवासी ऋष्यशुंगकी प्रसन्नतापूर्वक सेवा करती थी
nārāyaṇī cendrasenā babhūva vaśyā nityaṁ mudgalasyājamiḍha | (yathā sītā dāśarathir mahātmanaḥ yathā tava draupadī pāṇḍuputra |) tathā śāntā ṛṣyaśṛṅgaṁ vanasthaṁ prītyā yuktā paryacarat narendra yudhiṣṭhira ||
Wika ni Vibhāṇḍaka: “O inapo ni Ajamiḍha, si Nārāyaṇī—na tinatawag ding Indrasenā—ay laging masunurin sa rishi na si Mudgala. Kung paanong si Sītā ay tapat kay Rāma na dakila ang loob, anak ni Daśaratha; at kung paanong si Draupadī ay namuhay sa ilalim ng iyong paggabay, O anak ni Pāṇḍu—gayundin si Śāntā, na may pag-ibig at kusang-loob, ay naglingkod kay Ṛśyaśṛṅga na naninirahan sa gubat.”
विभाण्डक उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical ideal of gṛhastha-dharma: a wife’s steadfast loyalty and affectionate service, framed not as coercion but as willing, love-grounded commitment (prītyā yuktā) that sustains harmony even in austere forest life.
Vibhāṇḍaka addresses Yudhiṣṭhira and illustrates Śāntā’s devoted attendance on the forest-dwelling Ṛṣyaśṛṅga by comparing her conduct to well-known exemplars—Nārāyaṇī/Indrasenā with Mudgala, Sītā with Rāma, and Draupadī with Yudhiṣṭhira.