Shloka 13
सगरोपाख्यानम् — कपिलकोपः, अंशुमतः विनयः, तथा भगीरथपरम्परा
Sagara Upākhyāna: Kapila’s Wrath, Aṃśumān’s Reverence, and the Bhāgīratha Line
राजेन्द्र! राजा सगर अपनी दोनों पत्नियोंके साथ कैलास पर्वतपर जाकर पुत्रकी इच्छासे बड़ी भारी तपस्या करने लगे। योगयुक्त होकर महान् तपमें लगे हुए महाराज सगरको त्रिपुरनाशक, त्रिनेत्रधारी, शंकर, भव, ईशान, शूलपाणि, पिनाकी, >यम्बक, उग्रेश, बहुरूप और उमापति आदि नामोंसे प्रसिद्ध महात्मा भगवान् शिवका दर्शन हुआ ।। १०-- १२ || सतं दृष्टवैव वरदं पत्नीभ्यां सहितो नृप: । प्रणिपत्य महाबाहु: पुत्रार्थे समयाचत,वरदायक भगवान् शिवको देखते ही महाबाहु राजा सगरने दोनों पत्नियोंसहित प्रणाम किया और पुत्रके लिये याचना की। तब भगवान् शिवने प्रसन्न होकर पत्नीसहित नृपश्रेष्ठ सगरसे कहा--'राजन्! तुमने यहाँ जिस मुहूर्तमें वर माँगा है, उसका परिणाम यह होगा
rājendra! rājā sagaraḥ svābhyāṃ patnībhyāṃ saha kailāsaparvate putrārthī mahātapas tapitum ārabdhavān. yogayuktaḥ sa mahātapasi vartamānaḥ sagaro mahārājaḥ tripuranāśakaṃ trinetradhāriṇaṃ śaṅkaraṃ bhavaṃ īśānaṃ śūlapāṇiṃ pinākinaṃ tryambakaṃ ugraṃ bahurūpaṃ umāpatiṃ ca mahātmānaṃ bhagavantaṃ śivaṃ dadarśa. taṃ dṛṣṭvaiva varadaṃ patnībhyāṃ sahito nṛpaḥ, praṇipatya mahābāhuḥ putrārthe samayācata. tataḥ prasanno bhagavān śivaḥ patnīsahitaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ sagaram uvāca—rājan! yasmin muhūrte tvayā varaḥ prārthitaḥ, tasya phalam idaṃ bhaviṣyati.
O pinakadakila sa mga hari, si Haring Sagara—kasama ang dalawang reyna—ay nagtungo sa Bundok Kailāsa at nagsagawa ng mahigpit na pag-austeridad, sapagkat naghahangad siya ng anak na lalaki. Nakalubog sa yoga at matatag sa dakilang penitensiya, nasilayan niya ang dakilang Panginoong Śiva, na tanyag sa maraming pangalan: ang Maninira ng Tripura, ang May-Tatlong-Mata, Śaṅkara, Bhava, Īśāna, ang may hawak ng trident, ang may tangan sa busog na Pināka, Tryambaka, ang mabagsik na Panginoon, ang maraming-anyo, at Umāpati. Pagkakita niya sa diyos na nagbibigay-biyaya, ang haring makapangyarihan ang bisig ay yumukod at nagpatirapa kasama ang kanyang mga reyna at humiling ng supling. Nalugod si Śiva at nagsalita kay Sagara, ang pinakadakila sa mga hari: “O hari, ang biyayang iyong hiniling sa mapalad na sandaling ito ay magbubunga ng tiyak na kahihinatnan.”
लोगश उवाच
Educational Q&A
Focused austerity and reverent approach to the divine can yield boons, yet every boon unfolds with a specific consequence (phala). The passage highlights disciplined devotion (tapas with yoga) and the ethical idea that desires—even legitimate ones like progeny—carry results shaped by time, circumstance, and divine order.
King Sagara, seeking a son, performs severe penance on Mount Kailāsa with his two queens. Lord Śiva appears, identified through a litany of epithets. Sagara bows and requests offspring, and Śiva—pleased—begins to declare the outcome of the boon sought at that particular auspicious moment.