Shloka 16
Adhyāya 96: Nārada Guides Mātali in Varuṇa’s Realm
Varuṇa-loka Darśana
“जिनका शीलस्वभाव श्रेष्ठ है, जो ऊँचे कुलमें उत्पन्न हुए यशस्वी तथा कोमल अन्तःकरणवाले हैं; ऐसे लोगोंके कुलमें कन्याका उत्पन्न होना दुःखकी ही बात है ।। मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते । कुलत्रयं संशयितं कुरुते कन््यका सताम्,“कन्या मातृकुलको, पितृकुलको तथा जहाँ वह ब्याही जाती है, उस कुलको-- सत्पुरुषोंके इन तीनों कुलोंको संशयमें डाल देती है
mātuḥ kulaṃ pitṛkulaṃ yatra caiva pradīyate | kulatrayaṃ saṃśayitaṃ kurute kanyakā satām ||
Sinabi ni Kaṇva: “Ang isang anak na babae ay naglalagay sa tatlong angkan sa pag-aalinlangan—ang angkan ng ina, ang angkan ng ama, at ang angkang pagdadalhan sa kanya sa pag-aasawa. Kaya sa mga taong matuwid, ang kanyang pagsilang ay nagiging sanhi ng pangamba, sapagkat ang mga tanong tungkol sa pinagmulan at pagpapatuloy ng lahi ay bumabalot sa tatlong sambahayan.”
कण्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a traditional concern of kula-dharma: marriage alliances and questions of descent can create uncertainty across multiple families. It reflects an ethical-social anxiety about lineage continuity and reputation among ‘sat’ (upright) households.
Kaṇva is speaking reflectively about the social consequences of a daughter’s marriage: because she moves from her natal home to another house, issues of affiliation and lineage are felt across the mother’s family, the father’s family, and the husband’s family.