Shloka 2
Dambhodbhava, Nara-Nārāyaṇa, and the Counsel to Abandon Hubris
Udyoga-parva 94
जीमूत इव घर्मान्ति सर्वा संश्रावयन् सभाम् | धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य समभाषत माधव:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब सभामें सब राजा मौन होकर बैठ गये, तब सुन्दर दन््तावलिसे सुशोभित तथा दुन्दुभिके समान गम्भीर स्वरवाले यदुकुलतिलक भगवान् श्रीकृष्णने बोलना आरम्भ किया। जैसे ग्रीष्म-ऋतुके अन्तमें बादल गर्जता है, उसी प्रकार उन्होंने गम्भीर गर्जनाके साथ सारी सभाको सुनाते हुए धृतराष्ट्रकी ओर देखकर इस प्रकार कहा
jīmūta iva gharmānte sarvā saṁśrāvayan sabhām | dhṛtarāṣṭram abhiprekṣya samabhāṣata mādhavaḥ |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Janamejaya, nang ang lahat ng mga hari sa kapulungan ay nakaupo sa katahimikan, si Mādhava (Kṛṣṇa)—na ang tinig ay malalim na gaya ng malaking tambol—ay tumingin kay Dhṛtarāṣṭra at nagsimulang magsalita, upang marinig ng buong bulwagan, gaya ng ulap na kumukulog sa pagtatapos ng tag-init.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames righteous counsel as public, accountable speech: Kṛṣṇa addresses the king directly in the full assembly, implying that moral responsibility in governance must be faced openly, especially when decisions may lead to war.
In the Kuru court, the gathered kings fall silent. Kṛṣṇa (Mādhava) turns his gaze to Dhṛtarāṣṭra and begins a resonant address that the entire assembly can hear, compared to thunder at summer’s end—signaling a decisive intervention in the diplomatic crisis.