Shloka 47
इन्द्रस्य दुःखप्राप्तिः—त्रिशिरोवधः, वृत्रोत्पत्तिः, जृम्भिकाजननम्
Indra’s Distress: Slaying of Triśiras, Birth of Vṛtra, and the Origin of Yawning
सच पश्यतु देवेन्द्रो दुरात्मा पापचेतन: । उपस्पृश्य ततः क्रुद्धस्तपस्वी सुमहायशा:,साथ ही वह पापात्मा और दुरात्मा देवेन्द्र भी मेरा महान् तपोबल देख ले। ऐसा कहकर क्रोधमें भरे हुए तपस्वी एवं महायशस्वी त्वष्टाने आचमन करके अग्निमें आहुति दे घोर रूपवाले वृत्रासुरको उत्पन्न करके उससे कहा--*इन्द्रशत्रो! तू मेरी तपस्याके प्रभावसे खूब बढ़ जा'
sa ca paśyatu devendro durātmā pāpacetanaḥ | upaspṛśya tataḥ kruddhas tapasvī sumahāyaśāḥ ||
“Masdan din ni Indra, panginoon ng mga diyos—masama at makasalanang ang isip—ang aking makapangyarihang lakas ng pag-aaske!” Pagkasabi nito, si Tvaṣṭṛ, ang bantog na mapag-aske, na nag-aalab sa galit, ay nagsagawa ng ācamana (ritwal na pag-inom ng tubig), saka nagbuhos ng mga handog sa apoy. Mula sa ritong iyon ay iniluwal niya ang kakila-kilabot na Vṛtrāsura at sinabi rito: “O mamamatay kay Indra, sa bisa ng aking pag-aaske, lumakas ka at lumago!”
शल्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how immense spiritual or ritual power (tapas and yajña) is ethically ambivalent: when driven by anger and vindictiveness, it can be turned toward destructive ends, challenging even divine authority. It implicitly warns that inner intention (cetanā) shapes the moral weight and consequences of powerful actions.
Tvaṣṭṛ, angered, declares that Indra will witness his ascetic might. He performs purification (ācamana), offers oblations into the fire, and produces the terrifying Vṛtrāsura, commanding him—addressed as ‘Indraśatru’—to grow strong through the force of Tvaṣṭṛ’s austerities.