Shloka 33
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
य॑ं गत्वाभिमुख: संख्ये न जीवन कश्रिदाव्रजेत् यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत
vaiśampāyana uvāca | yaṁ gatvābhimukhaḥ saṅkhye na jīvan kaścid āvrajet | yo jetā sarvabhūtānām ajeyo jiṣṇur acyuta | śrīkṛṣṇa! yo 'rjunaḥ dvibhujo 'pi sadā prācīnakālasahasrabhuja-dhāriṇā kārtavīryārjunena sārdhaṁ spardhāṁ dhārayati | keśava! ya eka-vegena pañcaśatabāṇān muñcati | yaḥ pāṇḍavo 'rjunaḥ dhanurvidyāyāṁ rājñā kārtavīryeṇa samāna eva manyate | yasya tejaḥ sūryavat | ya indriyasaṁyame maharṣibhiḥ, kṣamāyāṁ pṛthivyā, parākrame devarājendreṇa samānaḥ | madhusūdana! etat kauravāṇāṁ vipulaṁ sāmrājyaṁ sarvarājasu prakhyātaṁ prakāśitaṁ ca, yad arjunenaiva svaparākrameṇa vardhitam | yasya bāhubalaṁ sarve pāṇḍavāḥ pratīyante | yaḥ sarvarathināṁ śreṣṭhaḥ satyaparākramaś ca | saṅgrāme yasya sammukhaṁ gatvā na kaścid jīvan nivartate | acyuta! yaḥ sarvabhūtajaye samarthaḥ vijayī cājeyaś ca, yathā devānām āśraya indraḥ, tathā sarvapāṇḍavānām avalambaḥ | sa te bhrātā sakhā cārjuna idānīṁ kathaṁ vartate? |
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “O Acyuta—siya na kapag hinarap sa digmaan ay walang sinumang nakababalik na buhay; ang manlulupig sa lahat ng nilalang, di matatalo, laging nagwawagi—kumusta na ngayon si Arjuna? O Śrī Kṛṣṇa, bagama’t dalawang bisig lamang, lagi niyang sinusukat ang sarili laban sa sinaunang Kārtavīrya Arjuna na may sanlibong bisig. O Keśava, sa iisang bugso ng bilis ay nakapagpapakawala siya ng limandaang palaso. Ang Pāṇḍava na si Arjuna ay itinuturing na kapantay ni Haring Kārtavīrya sa sining ng pana; ang ningning niya’y tulad ng araw. Sa pagpipigil ng mga pandama, tulad siya ng mga dakilang rishi; sa pagtitiis, tulad ng daigdig; sa kagitingan, tulad ni Indra, hari ng mga diyos. O Madhusūdana, ang malawak na imperyo ng mga Kaurava—tanyag at maningning sa lahat ng hari—ay pinalawak ng sariling lakas ni Arjuna. Ang lahat ng Pāṇḍava ay umaasa sa lakas ng kanyang bisig. Siya ang pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe, tunay na makapangyarihan; at kung paanong si Indra ang kanlungan ng mga diyos, gayon siya ang sandigan ng lahat ng Pāṇḍava. Kumusta na ngayon ang Arjuna—kapatid at kaibigan mo?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ideal kṣatriya excellence as inseparable from ethical virtues: mastery in war (archery, valor) is praised alongside self-restraint (indriyasaṁyama) and forbearance (kṣamā). It also highlights responsibility—great power becomes a ‘support’ (avalamba) for one’s community, not merely personal glory.
Vaiśampāyana reports a speech addressed to Kṛṣṇa, extolling Arjuna’s unmatched prowess and moral qualities, recalling how his strength helped expand the Kaurava realm, and then asking Kṛṣṇa about Arjuna’s present condition—setting a tone of concern amid impending conflict.