Shloka 17
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च | “मधुसूदन! जो भेरी एवं मृदंगके नादसे, शंख एवं वेणुकी ध्वनिसे तथा स्त्रियोंके गीतोंके मधुर शब्द तथा सूत, मागध एवं वन्दीजनोंद्वारा की हुई स्तुति सुनकर जागते थे, वे ही बड़े-बड़े जंगलोंमें हिंसक जन्तुओंके कठोर शब्द सुनकर किस प्रकार नींद तोड़ते रहे होंगे? ।।
vaiśampāyana uvāca | mahāvaneṣv abodhyanta śvāpadānāṃ rutena ca | “madhusūdana! ye bherī-mṛdaṅgaka-nādena śaṅkha-veṇukī-dhvaninā tathā strīṇāṃ gīta-madhura-śabdaiḥ sūta-māgadha-vandijanaiś ca kṛtāṃ stutiṃ śrutvā jāgrati sma, te eva mahā-vaneṣu hiṃsra-jantūnāṃ kaṭhora-śabdān śrutvā kathaṃ nidrāṃ vyucchedayiṣyanta? || hrīmān satyadhṛtir dānto bhūtānām anukampitaḥ | śrīkṛṣṇa! yaḥ kāma-dveṣau vaśīkṛtya satpuruṣa-mārgaṃ anusarati | yo ’mbarīṣa-māndhātṛ-yayāti-nahuṣa-bharata-dilīpa-uśīnaraputra-śibi-prabhṛtīnāṃ prācīna-rājarṣīṇāṃ sadācāra-pālanarūpaṃ durdharaṃ dharma-dhuram dhārayati | yasmin śīla-sadācāra-sampad pūrṇā | yo dharmajñaḥ satyapratijñaḥ sarvaguṇa-sampannaś ca, bhūmaṇḍalasya na kevalaṃ trayāṇām api lokānāṃ rājā bhavet | yasya manaḥ sadā dharme niviṣṭam | dharmaśāstra-jñāna-sadācāra-dṛṣṭyā sarveṣāṃ kauravāṇāṃ śreṣṭhaḥ | yasya aṅga-kāntiḥ śuddha-jāmbūnada-suvarṇa-samā gaurī, yaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ | sa mahābāhur ajātaśatrur yudhiṣṭhiraḥ idānīṃ kathaṃ vartate?”
Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa malalaking gubat sila’y nagigising sa sigaw ng mababangis na hayop. “O Madhusūdana, yaong dating bumabangon sa tunog ng bheri at mṛdaṅga, sa alingawngaw ng kabibe at plauta, sa matatamis na awit ng mga babae, at sa mga papuring inaawit ng mga sūta, Māgadha, at mga tagapuri—paano kaya ngayon nila napuputol ang tulog sa malalawak na gubat, sa halip ay naririnig ang mararahas na hiyaw ng mababangis na nilalang? O Śrī Kṛṣṇa, kumusta na ngayon si Yudhiṣṭhira—siya na mahinhin, matatag sa katotohanan, may pagpipigil-sa-sarili, at mahabagin sa lahat ng nilalang; na napasuko ang pagnanasa at poot at sumusunod sa landas ng mabubuti; na pasan ang mabigat na pamatok ng dharma sa pagpapanatili ng marangal na asal ng mga sinaunang rājarṣi gaya nina Ambarīṣa, Māndhātṛ, Yayāti, Nahuṣa, Bharata, Dilīpa, at Śibi na anak ni Uśīnara; na hitik sa dangal at mabuting gawi; na nakaaalam ng dharma, tapat sa panata, at ganap sa mga katangian—karapat-dapat maghari hindi lamang sa daigdig kundi sa tatlong daigdig; na ang isip ay laging nakatuon sa katuwiran; na pinakadakila sa mga Kaurava sa kaalaman ng dharmaśāstra at sa huwarang asal; na ang ningning ng katawan ay maputi at dalisay na gaya ng ginto ng Jāmbūnada at kaaya-aya sa lahat—ano na ang kalagayan ng makapangyarihang bisig, walang-kaaway na Yudhiṣṭhira sa panahong ito?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage presents the ethical ideal of kingship: a ruler should be grounded in truth, modesty, self-restraint, compassion for all beings, and mastery over desire and hatred, sustaining the demanding ‘yoke of dharma’ by following the exemplary conduct of ancient royal sages.
The speaker contrasts former royal comfort—waking to auspicious music and praise—with the present hardship of forest life, then asks Kṛṣṇa about Yudhiṣṭhira’s condition, praising him as the foremost among the Kauravas in dharma, vows, and virtue.