Shloka 16

अध्याय ७५ — दैव-पुरुषकार-समन्वयः

Reconciling Contingency and Human Effort

Devanagari script

मया प्रणुन्नान्‌ मातड्रान्‌ रथिन: सादिनस्तथा । तथा नरानभिक्रुद्ध॑ निष्नन्तं क्षत्रियर्षभान्‌

Transliteration

mayā praṇunnān mātaṅgān rathinaḥ sādinastathā | tathā narān abhikruddhān niṣṇantaṃ kṣatriyarṣabhān ||

Translation

Wika ni Bhīmasena: “Naipagtabuyan ko at napaurong ang mga elepante; gayundin ang mga mandirigmang nasa karwahe at ang mga kabalyero. Napatumba ko rin ang mga lalaking sumalakay nang nagngangalit—mga ‘toro’ sa hanay ng mga kṣatriya.”

Word by Word

• मया: by me
• मया: Karta
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: —, Tritiya, Ekavacana

• प्रणुन्नान्: driven/urged on
• प्रणुन्नान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: प्र-नुद्
• Form: Pum, Dvitiya, Bahuvacana

• मातॄन्: mothers
• मातॄन्: Karma
• Type: Noun
• Root: मातृ
• Form: Stri, Dvitiya, Bahuvacana

• रथिनः: chariot-warriors
• रथिनः: Karta
• Type: Noun
• Root: रथिन्
• Form: Pum, Prathama, Bahuvacana

• सादिनः: horsemen/cavalry
• सादिनः: Karta
• Type: Noun
• Root: सादिन्
• Form: Pum, Prathama, Bahuvacana

• तथा: and likewise
• Type: Indeclinable
• Root: तथा

• तथा: also/likewise
• Type: Indeclinable
• Root: तथा

• नरान्: men
• नरान्: Karma
• Type: Noun
• Root: नर
• Form: Pum, Dvitiya, Bahuvacana

• अभिक्रुद्धम्: enraged/angered
• Type: Adjective
• Root: अभि-क्रुध्
• Form: Pum, Dvitiya, Ekavacana

• निष्णन्तम्: slaying, striking down
• Type: Verb
• Root: नि-हन्
• Form: Pum, Dvitiya, Ekavacana

• क्षत्रियर्षभान्: bulls among kshatriyas (foremost warriors)
• क्षत्रियर्षभान्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय-ऋषभ
• Form: Pum, Dvitiya, Bahuvacana

Speaker

भीमसेन उवाच

Characters & Entities

• Bhīmasena
• war-elephants (mātaṅga)
• chariot-warriors (rathin)
• horsemen (sādin)