Shloka 55

पौरुषं दर्शयजञ्शूरो यस्तिछेदग्रत: पुमान्‌ क्रीणीयात्‌ तं सहस्नेण इति नीतिमतां मतम्‌,“परंतप! तुम जो कुछ करोगे, वही हमारे लिये मंगलकारी होगा। जो वीर पुरुष अपना पौरुष प्रकट करते हुए युद्धभूमिसे पराजित होकर भागे हुए शरणार्थी सैनिकोंके सामने खड़ा होता (और उनके भयका निवारण करता) है, उसे सहस्रोंकी सम्पत्ति देकर भी खरीद ले (अपने पक्षमें कर ले); यही नीतिज्ञ पुरुषोंका मत है

sañjaya uvāca | pauruṣaṃ darśayan śūro yas tiṣṭhed agrataḥ pumān krīṇīyāt taṃ sahasreṇa iti nītimatāṃ matam |

Wika ni Sanjaya: “O tagasunog ng mga kaaway, anumang ipasiya mong gawin ay magiging mapalad para sa amin. Ganito ang pananaw ng mga pantas sa pamamahala: ang isang bayaning lalaki na, ipinakikita ang kanyang tapang, ay tumatayo sa harap ng mga kawal na nagkawatak-watak sa digmaan at tumatakas upang maghanap ng kanlungan—pinatatatag sila at inaalis ang kanilang takot—ay dapat mapasa-panig, kahit pa sa halagang isang libo (sa yaman).”

पौरुषम्manliness, valor
पौरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपौरुष
FormNeuter, Accusative, Singular
दर्शयन्showing, displaying
दर्शयन्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent active participle (Parasmaipada), Masculine, Nominative, Singular
शूरःa hero, brave man
शूरः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तिष्ठेत्should stand
तिष्ठेत्:
TypeVerb
Rootस्था
FormOptative (Vidhi-lin), Parasmaipada, Third, Singular
अग्रतःin front, before
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
पुमान्a man
पुमान्:
Karta
TypeNoun
Rootपुमांस्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रीणीयात्should buy, should win over
क्रीणीयात्:
TypeVerb
Rootक्री
FormOptative (Vidhi-lin), Parasmaipada, Third, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
सहस्रेणwith a thousand (i.e., for a thousand)
सहस्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
इतिthus, so (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
नीतिमताम्of the prudent/political-wise
नीतिमताम्:
TypeAdjective
Rootनीतिमत्
FormMasculine, Genitive, Plural
मतम्opinion, view
मतम्:
Karta
TypeNoun
Rootमत
FormNeuter, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
P
Parantapa (epithet of the addressed hero/king)

Educational Q&A

Strategic ethics (nīti) values morale-leadership: the person who can halt panic and rally fleeing troops by standing at the front is so crucial that he is worth securing even with great wealth.

Sanjaya addresses 'Parantapa' and affirms that his decision will be beneficial; he then cites a maxim of political wisdom praising the battlefield leader who steadies defeated, frightened soldiers and urging that such a person be won to one’s side at high cost.