Shloka 30
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
त्यक्तेद्रव्यैर्यद् भवति नोपयुक्तैश्न कामतः । न च द्रव्यैस्तद् भवति नोपयुक्तैश्न कामत:,(वैराग्यपूर्वक) पदार्थोंके त्यागसे जो निष्कामता आती है, वह स्वेच्छापूर्वक उनका उपभोग करनेसे नहीं आती। अधिक धन-सम्पत्तिके संग्रहसे निष्कामता नहीं सिद्ध होती तथा कामनापूर्तिके लिये उसका उपभोग करनेसे भी कामका त्याग नहीं होता
tyaktair dravyair yad bhavati nopayuktaiḥ na kāmataḥ | na ca dravyais tad bhavati nopayuktaiḥ na kāmataḥ ||
Itinuro ni Sanatsujāta na ang kalayaang panloob na tinatawag na “kawalang-pagnanasa” ay hindi nagmumula sa pagluho sa mga pag-aari ayon sa sariling kagustuhan. Ang natatamo sa pagtalikod sa yamang di nagagamit o di kailangan ay hindi natatamo sa pag-enjoy sa mga iyon para sa aliw; ni hindi rin naitatatag ang kawalang-pagnanasa sa simpleng pag-iipon ng kayamanan—at kahit ang paggamit nito upang tuparin ang mga pita ay hindi pagtalikod sa pagnanasa.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Desirelessness (nishkāmatā/vairāgya) is not produced by indulging in wealth and objects for pleasure; it arises from a disciplined relation to possessions—especially the capacity to relinquish attachment—rather than from accumulation or gratification.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on spiritual and ethical principles. Here he contrasts renunciation and indulgence, emphasizing that true freedom from desire is not achieved through enjoyment or mere possession.