Shloka 58
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
प्रज्ञाशरेणा भिह तस्य जन्तो- श्रविकित्सका: सन्ति न चौषधानि । न होममन्त्रा न च मड्बलानि नाथर्वणा नाप्यगदा: सुसिद्धा:,जिसको बुद्धिके बाणसे मारा गया है, उस जीवके लिये न कोई वैद्य है, न दवा है, न होम, न मन्त्र, न कोई मांगलिक कार्य, न अथर्ववेदोक्त प्रयोग और न भलीभाँति सिद्ध जड़ी बूटी ही है
prajñāśareṇābhihatasya jantoḥ śravikitsakāḥ santi na cauṣadhāni | na homamantrā na ca maṅgalāni nātharvaṇā nāpyagadāḥ susiddhāḥ ||
Wika ni Vidura: “Ang sinumang tinamaan ng palaso ng karunungan, para sa kanya’y wala nang manggagamot at wala nang gamot. Hindi makatutulong ang mga handog na may mga mantra, ni ang mga seremonyang mapalad, ni ang mga orasyon ng Atharva, ni maging ang mga halamang panlunas na subok na subok. Sapagkat kapag ang tunay na paggising—kapag ang pananaw ay tumusok sa kamangmangan—ay naganap, hindi na ito maibabalik ng ritwal, anting-anting, o lunas; tiyak nitong inililihis ang tao sa kasamaan at itinutuwid siya tungo sa dharma.”
विदुर उवाच
Educational Q&A
When genuine wisdom pierces a person—destroying delusion and attachment—no external countermeasure can undo it. Rituals, spells, auspicious rites, or medicines may address bodily or worldly troubles, but they cannot reverse true ethical awakening; it irreversibly redirects one toward dharma.
In the Udyoga Parva, Vidura offers moral counsel in the tense lead-up to war. Here he uses a striking metaphor: wisdom is like an arrow that, once it hits, leaves no ‘treatment’—emphasizing the decisive, transformative power of right understanding over mere external rites.