Shloka 16
Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya
Peace Appeal and Five-Village Proposal
हन्तात्मन: कर्म निबोध राजन् धर्मार्थयुक्तादार्यवृत्तादपेतम् । उपक्रोशं चेह गतो5सि राजन् भूयश्व पापं प्रसजेदमुत्र,महाराज! जरा आप अपने कर्मपर तो ध्यान दीजिये। धर्म और अर्थसे युक्त जो श्रेष्ठ पुरुषोंका व्यवहार है, आपका बर्ताव उससे सर्वथा विपरीत है। राजन! इसीके कारण इस लोकमें आपकी निन्दा हो रही है और पुनः: परलोकमें भी आपको पापमय नरकका दुःख भोगना पड़ेगा
sañjaya uvāca | hantātmanaḥ karma nibodha rājan dharmārthayuktād āryavṛttād apetam | upakrośaṃ ceha gato 'si rājan bhūyaś ca pāpaṃ prasajed amutra mahārāja ||
Wika ni Sañjaya: «O Hari, pagnilayan mo ang sarili mong gawi. Ang iyong asal ay lumihis nang malayo sa marangal na landas na nakaugat sa dharma at sa maingat na kapakinabangan. Dahil dito, sa mundong ito’y inabot ka ng panunuligsa; at sa kabilang buhay, O dakilang hari, muli kang sasakmalin ng kasalanan—na magdadala ng pagdurusang tulad ng kapalarang impiyerno.»
संजय उवाच
Educational Q&A
A ruler must align personal conduct with dharma and artha as upheld by noble standards; otherwise, one suffers both worldly disgrace (public censure) and otherworldly moral consequences (pāpa leading to painful posthumous results).
Sañjaya delivers a sharp moral warning to the king he is addressing, urging self-examination and condemning behavior that has deviated from ārya-vṛtta; he frames the stakes as immediate social blame and future karmic retribution.