Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

अध्याय २६ — युद्ध-निन्दा, काम-दोष, तथा धार्तराष्ट्र-नीति-विश्लेषण

War-aversion, Desire as a Policy Fault, and Analysis of Dhṛtarāṣṭra’s Governance

निबन्धनी हार्थतृष्णेह पार्थ तामिच्छतां बाध्यते धर्म एव । धर्म तु यः प्रवृणीते स बुद्ध: कामे गृध्नो हीयते<र्थानुरोधात्‌,कुन्तीनन्दन! इस संसारमें धनकी तृष्णा ही बन्धनमें डालनेवाली है। जो धनकी तृष्णामें फँसता है, उसका धर्म भी नष्ट हो जाता है। जो धर्मका वरण करता है, वही ज्ञानी है। भोगोंकी इच्छा करनेवाला मनुष्य तो धनमें आसक्त होनेके कारण धर्मसे भ्रष्ट हो जाता है

sañjaya uvāca | nibandhanī hārthatṛṣṇeha pārtha tām icchatāṃ bādhyate dharma eva | dharmaṃ tu yaḥ pravṛṇīte sa buddhaḥ kāme gṛdhno hīyate 'rthānurodhāt |

Wika ni Sanjaya: “O Partha, sa mundong ito, ang pagnanasa sa yaman ang mismong tanikalang gumagapos. Sa mga humahabol dito, ang dharma mismo ay natatabunan at humihina. Ngunit ang pumipili sa dharma ang tunay na marunong; ang taong sakim sa mga aliw ay bumabagsak, sapagkat ang pagkakapit sa pakinabang ang humihila sa kanya palayo sa katuwiran.”

निबन्धनीbinding (cause of bondage)
निबन्धनी:
Karta
TypeNoun
Rootनिबन्धनी
FormFeminine, Nominative, Singular
अर्थतृष्णाthirst for wealth
अर्थतृष्णा:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थतृष्णा
FormFeminine, Nominative, Singular
इहhere (in this world)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
पार्थO Partha (Arjuna)
पार्थ:
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Vocative, Singular
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
इच्छताम्of those desiring
इच्छताम्:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent active participle (शतृ), Masculine/Neuter (contextual), Genitive, Plural
बाध्यतेis obstructed / is constrained
बाध्यते:
TypeVerb
Rootबाध्
FormPresent, Passive (Ātmanepada form used as passive), Third, Singular
धर्मःdharma, righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed, only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
धर्मम्dharma
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रवृणीतेchooses, selects
प्रवृणीते:
TypeVerb
Rootवृ
FormPresent, Ātmanepada, Third, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
बुद्धःwise, enlightened
बुद्धः:
TypeAdjective
Rootबुद्ध
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
कामेin pleasures / in desires
कामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Locative, Singular
गृध्नःgreedy (one who hankers)
गृध्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootगृध्नु
FormPresent active participle (शतृ) used adjectivally, Masculine, Nominative, Singular
हीयतेdeclines, falls away
हीयते:
TypeVerb
Rootहा
FormPresent, Ātmanepada (intransitive), Third, Singular
अर्थानुरोधात्due to attachment/consideration for wealth
अर्थानुरोधात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअर्थानुरोध
FormMasculine, Ablative, Singular
कुन्तीनन्दनO son of Kunti
कुन्तीनन्दन:
TypeNoun
Rootकुन्तीनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
P
Partha (Arjuna)