उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
कामाभि ध्या स्वशरीरं दुनोति यया प्रमुक्तो न करोति दुःखम् | यथेध्यमानस्य समिद्धतेजसो भूयो बलं॑ वर्धते पावकस्य
kāmābhidhyā svaśarīraṁ dunoti yayā pramukto na karoti duḥkham | yathedhyamānasya samiddhatejaso bhūyo balaṁ vardhate pāvakasya ||
Sinabi ni Sañjaya: “Ang pag-iisip nang pag-iisip sa mga bagay na ninanasa ay nagpapahapo sa sariling katawan; ngunit kapag napalaya ang tao sa pagnanasa, hindi na siya lumilikha ng pagdurusa. Sapagkat kung paanong ang apoy, kapag pinakain ng panggatong at naglalagablab sa ningas na nagningning, ay lalo pang lumalakas, gayon din ang pagnanasa—kapag pinagbigyan—ay lalo lamang tumitindi.”
संजय उवाच
Fixation on desire (kāmābhidhyā) harms the person and multiplies suffering; freedom comes from releasing that craving. Indulged desire grows stronger—like fire fed with fuel—so restraint and letting go are presented as the ethical remedy.
Sañjaya is conveying a reflective, moral observation within the Udyoga Parva’s counsel-filled atmosphere: he uses a vivid simile of fire to explain how desire intensifies when nourished, urging a stance of detachment to prevent further distress.