Shloka 11
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोडद्य राजा लालप्यते संजय कस्य हेतो: । प्रगृहा दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं पुत्र मनन््दं मूढममन्त्रिणं तु,संजय! जैसे कोई मनुष्य शिशिर-ऋतु बीतनेपर ग्रीष्म-ऋतुकी दोपहरीमें बहुत घास- फ़ूससे भरे हुए गहन वनमें आग लगा दे और जब हवा चलनेसे वह आग सब ओर फैलकर अपने निकट आ जाय, तब उसकी ज्वालासे अपने-आपको बचानेके लिये वह कुशल- क्षेमकी इच्छा रखकर बार-बार शोक करने लगे, उसी प्रकार आज राजा धुृतराष्ट्र सारा ऐश्वर्य अपने अधिकारमें करके खोटी बुद्धिवाले, उद्दण्ड, भाग्यहीन, मूर्ख और किसी अच्छे मन्त्रीकी सलाहके अनुसार न चलनेवाले अपने पुत्र दुर्योधनका पक्ष लेकर अब किसलिये (दीनकी भाँति) विलाप करते हैं?
sañjaya uvāca |
prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro ’dyarājā lālapyate sañjaya kasya hetoḥ |
pragṛhya durbuddhim anārjave rataṃ putraṃ nṛśaṃsaṃ mūḍham amantriṇaṃ tu ||
Sinabi ni Sañjaya: “O Sañjaya, bakit nagdadalamhati ngayon si Haring Dhṛtarāṣṭra—gayong natamo at hawak niya ang kapangyarihang panghari? Yamang pinanigan niya ang kaniyang anak, isang taong baluktot ang paghatol, nakatuon sa kahihiyan, malupit, nalilinlang, at kumikilos nang walang patnubay ng marunong na payo, sa anong dahilan siya ngayo’y humahagulhol na wari’y naghahanap ng kaligtasan? Gaya ng taong nagsisindi ng apoy sa masukal at tuyong gubat sa tindi ng tanghaling-init, at kapag hinipan ng hangin ang apoy na kumalat sa lahat ng dako at lumapit sa kaniya, paulit-ulit siyang nananaghoy sa takot para sa sariling kapakanan—gayon din si Dhṛtarāṣṭra: matapos piliin ang mismong sanhi ng kapahamakan, saka siya nagluluksa.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Grief that follows from knowingly supporting unrighteous conduct is self-inflicted. Power and resources do not protect a ruler who abandons wise counsel and enables a destructive heir; lamentation cannot undo a chosen adharma.
Sañjaya comments on Dhṛtarāṣṭra’s present lament: despite having authority, the king has sided with Duryodhana—portrayed as ill-judged and counsel-less—and now mourns the danger he himself has helped ignite, likened to a man who starts a forest fire and then fears its return.