Shloka 34
धृतराष्ट्र-संजय संवादः — उपप्लव्यगमनाज्ञा
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Command to Proceed to Upaplavya
दुर्योधनेन निकृतो मनस्वी नो चेत् क्रुद्ध: प्रदहेद् धार्तराष्ट्रान्ू । नाहं तथा हार्जुनाद् वासुदेवाद् भीमाद् वाहं यमयोर्वा बिभेमि,मुझे तो अर्जुन इन्द्रके समान प्रतीत होते हैं और वृष्णिवीर श्रीकृष्ण सनातन विष्णु जान पड़ते हैं। कुन्तीनन्दन पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर धर्माचरणमें ही सुख मानते हैं। वे लज्जाशील और बलशाली हैं। उनके मनमें किसीके प्रति कभी शत्रुभाव नहीं पैदा हुआ है। नहीं तो वे मनस्वी युधिष्ठिर दुर्योधनके द्वारा छल-कपटके शिकार होनेपर क्रोध करके मेरे सभी पुत्रोंको जलाकर भस्म कर देते। संजय! मैं अर्जुन, भगवान् श्रीकृष्ण, भीमसेन तथा नकुल-सहदेवसे भी उतना नहीं डरता, जितना कि क्रोधसे तमतमाये हुए राजा युधिष्ठिरके कोपसे। उनके रोषसे मैं सदा ही अत्यन्त भयभीत रहता हूँ; क्योंकि वे महान् तपस्वी और ब्रह्मचर्यसे सम्पन्न हैं, इसलिये उनके मनमें जो संकल्प होगा, वह सिद्ध होकर ही रहेगा
vaiśampāyana uvāca | duryodhanena nikṛto manasvī no cet kruddhaḥ pradhed dhārtarāṣṭrān | nāhaṃ tathā hārjunād vāsudevād bhīmād vāhaṃ yamayor vā bibhemi |
Wika ni Vaiśampāyana: “Kung si Yudhiṣṭhira na marangal ang loob, matapos dayain ni Duryodhana, ay mag-alab sa tunay na poot, kaya niyang sunugin at gawing abo ang mga Dhārtarāṣṭra. Hindi ko kinatatakutan si Arjuna, ni si Vāsudeva (Kṛṣṇa), ni si Bhīma, ni maging ang kambal na mga anak, gaya ng takot ko sa galit ni Yudhiṣṭhira. Ang kanyang poot ay kinatatakutan sapagkat nakaugat sa lakas ng pag-aayuno at sa di-natitinag na pagpipigil-sa-sarili; kapag ang gayong tao ay nagpasya sa isip, tiyak na matutupad.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Moral authority and self-restraint can make a person’s resolve more formidable than sheer physical might. Yudhiṣṭhira’s power is portrayed as arising from dharma and tapas; therefore, if he were to abandon restraint and become righteously angry, his determination would be unstoppable.
The speaker emphasizes that although warriors like Arjuna and Bhīma and even Kṛṣṇa are fearsome, the greatest fear is Yudhiṣṭhira’s potential wrath—especially after being deceived by Duryodhana—because a dharmic ascetic’s anger and resolve are believed to inevitably succeed.