Shloka 66
व्रतमेतन््मम सदा पृथिव्यामपि विश्रुतम् । स्त्रियां स्त्रीपूर्वके चैव स्त्रीनाम्नि स्त्रीसरूपिणि,न मुज्चेयमहं बाणमिति कौरवनन्दन । कौरवनन्दन! इस भूमण्डलमें भी मेरा यह व्रत प्रसिद्ध है कि जो स्त्री हो, जो पहले स्त्री रहकर पुरुष हुआ हो, जिसका नाम स्त्रीके समान हो तथा जिसका रूप एवं वेष-भूषा स्त्रियोंके समान हो, इन सबपर मैं बाण नहीं छोड़ सकता
vratam etan mama sadā pṛthivyām api viśrutam | striyāṃ strīpūrvake caiva strīnāmni strīsarūpiṇi na muñceyam ahaṃ bāṇam iti kauravanandana |
Wika ni Bhishma: “Ang panatang ito’y kilala sa buong daigdig: hindi ako magpapakawala ng palaso laban sa isang babae, o sa dating babae na naging lalaki, o sa may pangalang pambabae, o sa may anyo at kasuotang tulad ng sa babae. Ganyan ang aking pagpipigil, O ligaya ng mga Kuru.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma articulates a self-binding ethical limit in warfare: even in battle he will not attack those he classifies as ‘woman’ or woman-associated (by prior gender, name, or appearance). The verse highlights how personal vows and dharma-based restraints can override tactical advantage.
In the Udyoga Parva’s war-preparation context, Bhīṣma explains to a Kuru prince that his famous vow prevents him from shooting certain opponents—especially those connected with womanhood—foreshadowing how such a rule can be used strategically against him in the coming conflict.