Shloka 14
सेनासमागमः — The Convergence of Armies
युयुत्समाना: कुरुभि: पाण्डवान् समहर्षयन् । महात्मा पाण्डवोंके पास इधर-उधरसे सात अक्षौहिणी सेनाएँ एकत्र हुई थीं, जो नाना प्रकारकी ध्वजा-पताकाओंसे व्याप्त दिखायी देती थीं। ये सब सेनाएँ कौरवोंसे युद्ध करनेकी इच्छा रखकर पाण्डवोंका हर्ष बढ़ाती थीं ।। १३ है ।। तथैव धार्तराष्ट्रस्य हर्ष समभिवर्धयन्,बभौ बलमनाधृष्यं कर्णिकारवनं यथा । इसी प्रकार राजा भगदत्तने दुर्योधनका हर्ष बढ़ाते हुए उसे एक अक्षौहिणी सेना प्रदान की। सुनहरे शरीरवाले चीन और किरात देशके योद्धाओंसे भरी हुई भगदत्तकी दुर्धर्ष सेना (खिले हुए) कनेरके जंगल-सी जान पड़ती थी
yuyutsamānāḥ kurubhiḥ pāṇḍavān samaharṣayan | mahātmā pāṇḍavānāṃ pāśve 'tataḥ sarvataḥ sapta akṣauhiṇyo balāni samāgatāni, nānāvidha-dhvajapatākābhiḥ samāvṛtāni dṛśyante sma | tāḥ sarvāḥ senāḥ kauravaiḥ saha yuddhum icchantyaḥ pāṇḍavānāṃ harṣaṃ vardhayanti sma ||
tathaiva dhārtarāṣṭrasya harṣaṃ samabhivardhayan babhau balam anādhṛṣyaṃ karṇikāravanaṃ yathā | evaṃ rājā bhagadatto duryodhanasya harṣaṃ vardhayann ekām akṣauhiṇīṃ senāṃ prādāt | suvarṇa-varṇa-śarīraiś cīna-kirāta-deśīyaiḥ yodhakaiḥ paripūrṇā bhagadattasya durdharṣā senā vikasita-karṇikāravanavat pratibhāti sma ||
Nagnanais makipagdigma sa mga Kuru, ang mga hukbong nagtipon ay lubhang nagpasaya sa mga Pāṇḍava. Sa paligid ng mga Pāṇḍava na may dakilang diwa, pitong akṣauhiṇī ang nagkatipon mula sa iba’t ibang panig, wari’y nababalot sa sari-saring watawat at bandila. Ang lahat ng hukbong iyon, na sabik makipaglaban sa mga Kaurava, ay nagdagdag sa tiwala at galak ng mga Pāṇḍava. Sa gayunding paraan, upang palakihin ang tuwa ng anak ni Dhṛtarāṣṭra—si Duryodhana—isang puwersang di-madadaig ang nagningning na parang kakahuyang karṇikāra na namumulaklak. Kaya si Haring Bhagadatta, sa pagpapasigla sa loob ni Duryodhana, ay nagkaloob sa kanya ng isang akṣauhiṇī. Puno ng mga mandirigma mula sa Cīna at Kirāta, na kumikislap na tila ginto, ang mabagsik na hukbo ni Bhagadatta ay mistulang maliwanag na gubat ng namumulaklak na karṇikāra.
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how war is propelled not only by claims of right but by accumulating alliances and the emotional intoxication of strength. The ethical tension is implicit: joy and confidence rise with military support, yet such exhilaration can deepen commitment to a destructive conflict, testing discernment (viveka) and dharma.
Allied forces gather around the Pāṇḍavas—seven akṣauhiṇīs—raising their morale and readiness to fight the Kauravas. In parallel, Bhagadatta strengthens Duryodhana by contributing one akṣauhiṇī, described as brilliant and formidable, filled with Cīna and Kirāta warriors, likened to a glowing karṇikāra grove.