Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat

“काशिराजकन्ये! यदि भीष्मके विनाशके लिये तू प्रयत्न कर रही है और व्रतमें स्थित रहकर ही यदि तू अपना शरीर छोड़ेगी तो शुभे! तुझे टेढ़ी-मेढ़ी नदी होना पड़ेगा। केवल बरसातमें ही तेरे भीतर जल दिखायी देगा। तेरे भीतर तीर्थ या स्नानकी सुविधा बड़ी कठिनाईसे होगी। तू केवल बरसातकी नदी समझी जायगी। शेष आठ महीनोंमें तेरा पता नहीं लगेगा ।। भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयड्करी । एवमुकक्‍्त्वा ततो राजन्‌ काशिकन्यां न्यवर्तत,“बरसातमें भी भयंकर ग्राहोंसे भरी रहनेके कारण तू समस्त प्राणियोंके लिये अत्यन्त भयंकर और घोरस्वरूपा बनी रहेगी।” राजन! काशिराजकी कन्यासे ऐसा कहकर मेरी परम सौभाग्यशालिनी माता गंगा देवी मुसकराती हुई लौट गयीं। तदनन्तर वह सुन्दरी कन्या पुनः कठोर तपफस्यामें प्रवृत्त हो कभी आठवें और कभी दसवें महीनेतक जल भी नहीं पीती थी

kāśirāja-kanye! yadi bhīṣmake vināśāya tvaṁ prayatnaṁ karosi, vratastheva ca yadi tvaṁ śarīraṁ tyakṣyasi, śubhe! tvāṁ vakrā-nadī bhavitum arhasi. kevalaṁ varṣāsu tava antarjale jalaṁ dṛśyate. tava madhye tīrtha-snāna-sukhaṁ mahā-kaṣṭena bhaviṣyati. tvaṁ kevalaṁ varṣā-nadīti saṁjñāṁ prāpsyasi. śeṣān aṣṭa māsān tava na lakṣyase. bhīma-grāhavati ghorā sarva-bhūta-bhayaṅkarī. evam uktvā tato rājan kāśikanyāṁ nyavartata. varṣāsv api bhayaṅkara-grāhair bharitā satī tvaṁ sarva-prāṇināṁ pratyantaṁ bhayaṅkarā ghorarūpā bhaviṣyasi. rājan! kāśirājasya kanyām evam uktvā mama paramasaubhāgyavatī mātā gaṅgādevī smayamānā nivavṛte. tadanantaraṁ sā sundarī kanyā punaḥ kaṭhora-tapasyāṁ pravṛttā, kvacid aṣṭame kvacid daśame māse ’pi jalaṁ na papau.

Sinabi ni Rāma: “Prinsesa ng hari ng Kāśī! Kung ikaw ay nagsisikap para sa pagkapuksa ni Bhīṣma, at kung, nananatiling matatag sa iyong panata, balak mong iwan ang iyong katawan, kung gayon, o mapalad, kailangan mong maging isang ilog na liko-liko. Sa panahon lamang ng tag-ulan makikita ang tubig sa iyong loob. Ang tawiran o ang ginhawa ng pagligo ay makakamtan lamang sa matinding hirap. Makikilala ka lamang bilang ‘ilog ng tag-ulan’; sa natitirang walong buwan, halos di ka masusundan. At maging sa tag-ulan, sapagkat mapupuno ka ng nakapanghihilakbot na mga buwaya, ikaw ay magiging kakila-kilabot, pinagmumulan ng takot ng lahat ng nilalang.” Pagkasabi nito, O hari, ang aking lubhang mapalad na ina, ang diyosang Gaṅgā, ay ngumiti at umurong mula sa anak na babae ng Kāśī. Pagkaraan, ang magandang dalaga ay muling nagsagawa ng mahigpit na pag-aayuno; kung minsan hanggang ikawalong buwan, at kung minsan hanggang ikasampu, hindi man lamang siya umiinom ng tubig.

भीमग्राहवतीhaving terrible crocodiles
भीमग्राहवती:
Karta
TypeAdjective
Rootभीम-ग्राह-वत् (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
घोराterrible, dreadful
घोरा:
Karta
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
सर्वभूतभयङ्करीcausing fear to all beings
सर्वभूतभयङ्करी:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व-भूत-भयङ्करिन् (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त्वा
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
काशिकन्याम्the Kashi maiden (daughter of the king of Kashi)
काशिकन्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootकाशि-कन्या (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
न्यवर्ततreturned, turned back
न्यवर्तत:
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + नि (उपसर्ग)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Atmanepada

राम उवाच

R
Rāma
K
Kāśirāja (King of Kāśī)
K
Kāśī princess (Amba)
B
Bhīṣma
G
Gaṅgādevī (Goddess Gaṅgā)
R
river (as a destined form)
T
tīrtha (ford/sacred bathing-place)
G
grāha (crocodiles)