Shloka 226
Bhīṣma’s Dream-Counsel and the Prasvāpa Astra (भीष्मस्वप्नदर्शनम् / प्रस्वापास्त्रोपदेशः)
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात् कथंचन । “आजसे पहले भी मैं कभी किसी युद्धसे पीछे नहीं हटा हूँ। अतः: पितामहो! आपलोग अपनी इच्छाके अनुसार पहले गंगानन्दन भीष्मको ही युद्धसे निवृत्त कीजिये। मैं किसी प्रकार पहले स्वयं ही इस युद्धसे पीछे नहीं हटूँगा”
na tv ahaṁ vinivartiṣye yuddhād asmāt kathaṁcana |
Ipinahayag ni Bhishma: “Hindi ako uurong mula sa digmaang ito sa anumang paraan. Noon pa man, hindi pa ako kailanman umatras sa alinmang labanan. Kaya, O Pitamaha, kung nais ng mga nakatatanda na alisin ako sa pakikidigma, pormal ninyo munang palayain si Bhishma, ang anak ni Ganga, mula sa tungkulin sa digmaan. Hindi ako ang unang tatalikod sa larangan sa sarili kong pasya.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfastness to one’s chosen duty (kṣatriya-dharma) and the ethical weight of vows: Bhishma treats withdrawal as a breach of lifelong martial commitment unless he is formally released by rightful authority.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Bhishma speaks to affirm that he will not personally step back from the coming conflict; if others want him removed from combat, they must explicitly relieve him rather than expect voluntary retreat.