Bhīṣma’s Retrospective of the Jāmadagnya Rāma Encounter
Divyāstra-Pratiyuddha and Twilight Cessation
दीप्तायां दिशि गोमायुर्दारुणं मुहुरुन्नदत् । अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्भशनि:स्वना:,दिशाओंमें दाह-सा होने लगा, गीदड़ बार-बार भयंकर बोली बोलने लगा, दुन्दुभियाँ बिना बजाये ही जोर-जोरसे बजने लगीं
dīptāyāṃ diśi gomāyur dāruṇaṃ muhur unnadata | anāhatā dundubhayo vinedur bhaśaniḥ-svanāḥ ||
Sinabi ni Bhīṣma: “Sa isang panig, ang langit ay waring nagliliyab na parang apoy. Paulit-ulit na umalulong ang asong-gubat sa nakapanghihilakbot na tinig; at ang mga tambol ng digmaan, bagaman walang kamay na tumatama, ay umalingawngaw nang malakas na parang dagundong ng kulog.”
भीष्म उवाच
When dharma is disturbed and a great conflict is about to unfold, nature itself is portrayed as reflecting that imbalance through ominous signs; the passage warns that adharma brings collective suffering and unavoidable consequences.
Bhīṣma reports inauspicious portents—an eerie blaze in a direction, repeated jackal howls, and drums sounding without being struck—foreshadowing the imminent calamity of the Kurukṣetra war.