Shloka 39
भीष्म–जामदग्न्यसंवादः (Amba-prasaṅga and Kurukṣetra Dvandva Declaration) / Bhishma–Jamadagnya Dialogue
Devanagari script
अथावताप्य पृथिवीं पूषा दिवससंक्षये । जगामास्तं सहस्रांशुस्ततो युद्धमुपारमत्,भारत! उसके बादसे मैंने परशुरामजीपर फिर प्रहार नहीं किया। इधर सहस्र किरणोंवाले भगवान् सूर्य इस पृथ्वीको तपाकर दिनका अन्त होनेपर अस्त हो गये; इसलिये वह युद्ध बंद हो गया
Transliteration
athāvatāpya pṛthivīṃ pūṣā divasa-saṃkṣaye | jagāmāstaṃ sahasrāṃśus tato yuddham upāramat |
Translation
Matapos sunugin sa init ang lupa, si Pūṣan—ang Araw na may sanlibong sinag—ay lumubog sa pagtatapos ng araw. Kaya tumigil ang labanan, sapagkat ang pagdating ng gabi ang nagwakas sa paglalaban.
Word by Word
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अवताप्यhaving heated/scorched
अवताप्य:
TypeVerb
Rootअव-तप्
Formabsolutive (क्त्वा-प्रत्यय), parasmaipada (usage)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
Formfeminine, accusative, singular
पूषाthe Sun (Pūṣan)
पूषा:
Karta
TypeNoun
Rootपूषन्
Formmasculine, nominative, singular
दिवस-संक्षयेat the end of the day
दिवस-संक्षये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिवस + संक्षय
Formmasculine, locative, singular
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम्
Formperfect (लिट्), 3rd, singular, parasmaipada
अस्तम्to setting (sunset)
अस्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्त
Formmasculine, accusative, singular
सहस्र-अंशुःthe thousand-rayed one (Sun)
सहस्र-अंशुः:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र + अंशु
Formmasculine, nominative, singular
ततःthereupon/thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
युद्धम्the battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
Formneuter, nominative, singular
उपारमत्ceased/stopped
उपारमत्:
TypeVerb
Rootउप-रम्
Formimperfect (लङ्), 3rd, singular, parasmaipada
Speaker
राम उवाच
Characters & Entities
R
Rāma (speaker)P
Pūṣan (Sun)S
Sahasrāṃśu (the Sun)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes