Shloka 16

पाज्चाल्यं तु महाबाहो नाहं हन्यां शिखण्डिनम्‌ । उद्यतेषुमथो दृष्टवा प्रतियुध्यन्तमाहवे,परंतु महाबाहो! पांचालराजकुमार शिखण्डीको धनुषपर बाण चढ़ाये युद्धमें अपना सामना करते देखकर भी मैं नहीं मारूँगा

Pāñcālyaṃ tu mahābāho nāhaṃ hanyāṃ Śikhaṇḍinam | udyateṣum atho dṛṣṭvā pratiyudhyantam āhave ||

Wika ni Bhīṣma: “O makapangyarihang bisig, hindi ko papatayin si Śikhaṇḍin, ang prinsipe ng mga Pāñcāla. Kahit makita ko siyang nasa digmaan, may palasong nakahanda sa busog at humaharap upang makipaglaban sa akin, hindi ko siya papatayin.”

पाञ्चाल्यम्the Panchala prince (Shikhandin)
पाञ्चाल्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
TypeNoun
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Vocative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
हन्याम्would kill
हन्याम्:
TypeVerb
Rootहन्
FormOptative (Vidhi-lin), 1st, Singular, Parasmaipada
शिखण्डिनम्Shikhandin
शिखण्डिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्यत-इषुम्with arrows raised/ready
उद्यत-इषुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउद्यत
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
प्रतियुध्यन्तम्fighting back/opposing in battle
प्रतियुध्यन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootप्रति-युध्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Singular
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहव
FormMasculine, Locative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Ś
Śikhaṇḍin
P
Pāñcāla

Educational Q&A

Even in war, a warrior’s conduct is bounded by dharma and personal vows; Bhīṣma declares a principled refusal to kill Śikhaṇḍin, showing that ethical restraint can override tactical advantage.

Bhīṣma states that he will not slay Śikhaṇḍin of Pāñcāla, even if Śikhaṇḍin confronts him in open battle with weapons ready, indicating Bhīṣma’s predetermined limitation in the coming conflict.