Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

भीष्मकृतः पाण्डवपक्ष-महारथ-प्रशंसा

Bhishma’s appraisal of Pandava-aligned chariot-warriors

भिन्ना हि सेना नृपते दुःसंधेया भवत्युत । मौला हि पुरुषव्यात्र किमु नानासमुत्थिता:,“नरेश्वर! पुरुषसिंह! एक बार सेनामें फ़ूट पड़ जानेपर उसमें पुनः: मेल कराना कठिन हो जाता है। उस दशामें मौलिक (पीढ़ियोंसे चले आनेवाले) सेवक भी हाथसे निकल जाते हैं। फिर जो भिन्न-भिन्न स्थानोंके लोग किसी एक कार्यके लिये उद्यत होकर एकत्र हुए हों, उनकी तो बात ही कया है?

bhinnā hi senā nṛpate duḥsandheyā bhavaty uta | maulā hi puruṣavyāghra kimu nānāsamutthitāḥ ||

Wika ni Bhīṣma: “O hari, kapag ang hukbo ay nabiyak dahil sa alitan sa loob, napakahirap na itong pag-isahin muli. Sa gayong kalagayan, kahit ang mga tagasunod na minana pa sa mga ninuno at matagal nang naglilingkod ay nakalulusot sa iyong kamay—lalo na yaong nagtipon mula sa iba’t ibang pook, na nagkaisa lamang para sa iisang layunin.”

भिन्नाsplit, divided
भिन्ना:
Karta
TypeAdjective
Rootभिन्न (√भिद्)
FormFeminine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सेनाarmy
सेना:
Karta
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Nominative, Singular
नृपतेO king
नृपते:
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Vocative, Singular
दुःसंधेयाhard to reunite/reconcile
दुःसंधेया:
Karta
TypeAdjective
Rootदुःसंधेय (दुर्- + संधेय)
FormFeminine, Nominative, Singular
भवतिbecomes
भवति:
TypeVerb
Root√भू
FormPresent, 3rd, Singular
उतalso, moreover
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
मौलाःhereditary, original (retainers)
मौलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमौल
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
पुरुषव्याघ्रO tiger among men
पुरुषव्याघ्र:
TypeNoun
Rootपुरुषव्याघ्र (पुरुष + व्याघ्र)
FormMasculine, Vocative, Singular
किमुhow much more (then)
किमु:
TypeIndeclinable
Rootकिम् + उ
नानासमुत्थिताःarisen from various places/origins
नानासमुत्थिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootनानासमुत्थित (नाना + समुत्थित, √स्था/√स्था with सम्-उत्)
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
N
nṛpati (the king addressed, i.e., Dhritarashtra in context)
S
senā (army)