Shloka 14
Ulūka’s Provocative Envoy-Speech in the Pāṇḍava Camp
Ulūka-dūta-vākya
Devanagari script
न होव कर्ता पुरुष: कर्मणो: शुभपापयो: । अस्वतन्त्रो हि पुरुष: कार्यते दारुयन्त्रवत्,क्योंकि मनुष्य पुण्य और पापके फलभोगकी प्रक्रियामें स्वतन्त्र कर्ता नहीं है; क्योंकि मनुष्य प्रारब्धके अधीन है, उसे तो कठपुतलीकी भाँति उस कार्यमें प्रवृत्त होना पड़ता है
Translation
Sapagkat ang tao ay hindi malayang tagagawa sa pagdaloy ng pagdanas ng bunga ng mabuti at masamang gawa; ang tao’y nasa ilalim ng itinakdang karma (prārabdha), at napipilit kumilos na parang papet na pinakikilos ng kasangkapang kahoy.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
होवis (becomes)
होव:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent (Lat), 3, Singular, Parasmaipada
कर्ताdoer/agent
कर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootकर्तृ (from √कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःman/person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्मणोःof (the two) actions/deeds
कर्मणोः:
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Genitive, Dual
शुभपापयोःof good and evil (merit and sin)
शुभपापयोः:
TypeNoun
Rootशुभ-पाप
FormNeuter, Genitive, Dual
अस्वतन्त्रःnot independent
अस्वतन्त्रः:
TypeAdjective
Rootअ-स्वतन्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
पुरुषःman/person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
कार्यतेis made to act / is caused to do
कार्यते:
TypeVerb
Root√कृ
FormPresent (Lat), 3, Singular, Atmanepada, Passive (कर्मणि)
दारुयन्त्रवत्like a wooden puppet/automaton
दारुयन्त्रवत्:
TypeIndeclinable
Rootदारु-यन्त्र + वत्
Speaker
संजय उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes