Shloka 34
Rukmī’s Offer of Aid and Arjuna’s Refusal (रुक्मिप्रस्तावः—अर्जुनप्रत्याख्यानम्)
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्र जगाम ह,इस प्रकार शत्रुसेनाको पीड़ित करनेवाले भीष्मको सेनापति बनाकर दुर्योधनने श्रेष्ठ ब्राह्मणोंसे स््वस्तिवाचन कराया और उन्हें गौओं तथा सुवर्णमुद्राओंकी भूरि-भूरि दक्षिणाएँ दीं। उस समय ब्राह्मणोंने विजयसूचक आशीर्वादोंद्वारा राजाका अभ्युदय मनाया और वह सैनिकोंसे घिरकर भीष्मजीको आगे करके भाइयोंके साथ हस्तिनापुरसे बाहर निकला तथा विशाल तम्बू-शामियानोंके साथ कुरुक्षेत्रको गया
vaiśampāyana uvāca | skandhāvāreṇa mahatā kuru-kṣetraṃ jagāma ha |
Sinabi ni Vaiśampāyana: Taglay ang napakalawak na kampong-militar, siya nga’y naglakbay patungong Kurukṣetra. Nang italaga ni Duryodhana si Bhīṣma—kilalá sa pagpapahirap sa hukbong kaaway—bilang punong kumandante, ipinabigkas niya sa mga dakilang brāhmaṇa ang mga mapalad na pagbabasbas at pinagkalooban sila ng saganang handog: mga baka at mga gintong barya. Pagkaraan, ipinagdiwang ng mga brāhmaṇa ang pag-unlad ng hari sa pamamagitan ng mga basbas na tumatawag ng tagumpay; at ang hari, napaliligiran ng mga kawal, inilagay si Bhīṣma sa unahan, lumisan sa Hastināpura kasama ang kanyang mga kapatid at tumuloy sa Kurukṣetra na may malalaking tolda at mga pabiliong maringal.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how rulers seek public and ritual legitimacy at the threshold of war: appointing a revered leader (Bhīṣma), honoring brāhmaṇas with dakṣiṇā, and receiving auspicious blessings. Ethically, it shows the epic tension between outward rites of dharma (gifts, benedictions) and the inner moral burden of initiating a destructive conflict.
Duryodhana, after making Bhīṣma the commander-in-chief, performs auspicious arrangements—brāhmaṇas recite svasti and are rewarded with cows and gold. With the army surrounding him and Bhīṣma leading, he leaves Hastināpura with his brothers and advances to Kurukṣetra with large tents and camp equipment.