Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

उद्योगपर्व — अध्याय १५१: कृष्णस्य कौरव-अवज्ञा-निर्णयः तथा पाण्डव-योगाज्ञा

Krishna on the Kauravas’ Rejection of Counsel; Pandava Readiness Ordered

महायन्त्राणि नाराचास्तोमराणि परकश्चधा: । धनूंषि कवचादीनि ऋष्टयस्तूणसंयुता:,बड़े-बड़े यन्त्र, नाराच, तोमर, फरसे, धनुष, कवच, ऋष्टि और तरकस--ये सब वस्तुएँ भी उन सभी शिविरोंमें संगृूहीत थीं

mahāyantrāṇi nārācās tomarāṇi parāśvadhāḥ | dhanūṃṣi kavacādīni ṛṣṭayas tūṇasaṃyutāḥ ||

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang malalaking makinang pandigma, mga palasong bakal, mga sibat na inihahagis, mga palakol sa labanan, mga busog, mga baluti at iba pang katulad, at mga sibat na may kasamang lalagyan ng palaso—lahat ng ito’y tinipon at inimbak sa lahat ng kampong militar.

महायन्त्राणिgreat engines/siege-machines
महायन्त्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootमहायन्त्र
FormNeuter, Nominative, Plural
नाराचाःiron arrows/darts
नाराचाः:
Karta
TypeNoun
Rootनाराच
FormMasculine, Nominative, Plural
तोमराणिjavelins/spears
तोमराणि:
Karta
TypeNoun
Rootतोमर
FormNeuter, Nominative, Plural
परश्वधाःaxes
परश्वधाः:
Karta
TypeNoun
Rootपरश्वध
FormMasculine, Nominative, Plural
धनूंषिbows
धनूंषि:
Karta
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Nominative, Plural
कवचादीनिarmours and the like
कवचादीनि:
Karta
TypeNoun
Rootकवचादि
FormNeuter, Nominative, Plural
ऋष्टयःspears/lances
ऋष्टयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋष्टि
FormFeminine, Nominative, Plural
तूणसंयुताःprovided with quivers
तूणसंयुताः:
Karta
TypeAdjective
Rootतूणसंयुत
FormFeminine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
mahāyantra (war-engine)
N
nārāca (iron arrow)
T
tomara (javelin)
P
parāśvadha (battle-axe)
D
dhanu (bow)
K
kavaca (armour)
ṛṣṭi (spear)
T
tūṇa (quiver)
Ś
śibira (military camp, implied)

Educational Q&A

The verse underscores how war arises not only from anger or insult but from sustained, organized preparation—stockpiling weapons and equipment. Ethically, it highlights the gravity of choosing conflict: once society mobilizes resources for war, the path back to peace becomes harder, and responsibility for consequences deepens.

The narrator Vaiśampāyana describes the extensive armaments assembled across the camps—war-engines, arrows, javelins, axes, bows, armour, spears, and quivers—depicting the scale and readiness of the forces as the Kurukṣetra war approaches.