Shloka 206
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
उद्यम्य धुरमुत्कर्षेदाजानेयकृतं स्मरन् | मनुष्य डूबते समय अथवा ऊँचेसे नीचे गिरते समय भी शत्रुकी टाँग अवश्य पकड़े और ऐसा करते समय यदि अपना मूलोच्छेद हो जाय तो भी किसी प्रकार विषाद न करे। अच्छी जातिके घोड़े न तो थकते हैं और न शिथिल ही होते हैं। उनके इस कार्यको स्मरण करके अपने ऊपर रखे हुए युद्ध आदिके भारको उद्योगपूर्वक वहन करे
udyamya dhuram utkarṣed ājāneyakṛtaṁ smaran | manuṣyaḥ ḍūbate samaye athavā ūñcese nīce girate samaye'pi śatror ṭāṅg avaśya pakṛe, evaṁ kurvan yadi svamūlocchedaḥ syāt tathāpi kathaṁcid viṣādaṁ na kuryāt | sujātikā aśvā na thakanti na ca śithilā bhavanti | teṣāṁ karma smṛtvā svopari nihitaṁ yuddhādika-bhāraṁ udyogapūrvakaṁ vahet |
Wika ni Vāyu-deva: “Gisingin ang sarili at buhatin ang pamatok ng pasanin, na inaalala ang nagagawa ng mga kabayong marangal ang lahi. Kahit ang tao’y lumulubog o nahuhulog mula sa mataas, dapat pa rin niyang sunggaban ang binti ng kaaway; at kahit sa paggawa nito’y maputol ang pinakaugat—maging ang buhay niya’y maglaho—huwag siyang magpadala sa panghihina ng loob. Ang kabayong mahusay ang lahi ay hindi napapagod at hindi rin lumuluwag ang sigasig. Sa paggunita sa kanilang halimbawa, pasanin mo ang bigat ng digmaan at iba pang tungkuling ipinataw sa iyo nang may matatag na pagsisikap.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Maintain unwavering effort and courage in one’s appointed duty—especially in crisis—without yielding to despair, taking inspiration from the tireless endurance of well-bred horses that bear the yoke.
Vāyu-deva delivers an exhortation on steadfastness: even in life-threatening situations (sinking or falling), one should continue resisting the enemy and carrying one’s responsibilities, using the horse-and-yoke image to model disciplined endurance in the context of impending war.