Shloka 33
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
“इन्हीं दोनों (काम और क्रोध)-के द्वारा देवताओंने स्वर्गमें जानेवाले पुरुषके लिये उस लोकका दरवाजा बंद कर रखा है। वीतराग पुरुषसे डरकर ही देवताओंने स्वर्गप्राप्तिके प्रतिबन्धक काम और क्रोधकी वृद्धि की है ।। काम॑ क्रोधं च लोभं च दम्भं दर्प च भूमिप: । सम्यग्विजेतुं यो वेद स महीमभिजायते,“जो राजा काम, क्रोध, लोभ, दम्भ और दर्पको अच्छी तरह जीतनेकी कला जानता है, वही इस पृथ्वीका शासन कर सकता है
kāmau krodhaṃ ca lobhaṃ ca dambhaṃ darpaṃ ca bhūmipaḥ | samyag vijetuṃ yo veda sa mahīm abhijāyate ||
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Ang pagnanasa at galit ang itinuturing na mga puwersang ginagamit ng mga diyos upang isara ang tarangkahan ng langit sa mga nagnanais umakyat; sa takot sa taong tunay na walang pagkapit, lalo nilang pinatitindi ang mga hadlang na ito—pagnanasa at poot. Kaya ang haring tunay na marunong magtagumpay laban sa pagnanasa, galit, kasakiman, pagkukunwari, at kapalaluan, siya ang karapat-dapat maghari sa daigdig.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s legitimacy rests on inner conquest: mastering desire, anger, greed, hypocrisy, and pride. These vices are depicted as spiritual obstacles that block higher attainment; self-control is therefore both ethical discipline and political qualification.
In Vaiśaṃpāyana’s narration within the Udyoga Parva’s counsel-filled setting, the text frames kāma and krodha as gatekeepers that prevent ascent to heaven and then states a rājadharma maxim: only the king who can truly overcome these inner enemies is fit to govern the earth.