Adhyaya 25

Verse 1

अपन बक। है २ >> पञ्चविशो< ध्याय: अन्यान्य वीरोंको मरा हुआ देखकर गान्धारीका शोकातुर होकर विलाप करना और क्रोधपूर्वक श्रीकृष्णको यदुवंशविनाशविषयक शाप देना गान्धायुवाच काम्बोजं पश्य दुर्धर्ष काम्बोजास्तरणोचितम्‌ । शयानमृषभस्कन्ध॑ हत॑ पांसुषु माधव

Wika ni Gandhārī: “Mādhava, tingnan mo ang haring Kāmboja na di-matitinag—na nararapat sanang mahimlay sa malalambot na sapin na yari sa Kāmboja—ngunit ngayo’y pinaslang at nakahandusay sa alikabok, malapad ang balikat na parang toro. Sa ganito nahahayag ang kapahamakan ng digmaan: ang mga karapat-dapat sa dangal at ginhawa ay nagiging mga bangkay sa larangan, at ang dalamhati ng isang ina’y nagiging paratang at galit na may bigat ng katarungan.”

Verse 2

यस्य क्षतजसंदिग्धौ बाहू चन्दनभूषितौ । अवेक्ष्य करुणं भार्या विलपत्यतिदु:खिता,उसकी चन्दनचर्चित भुजाओंको रक्तमें सनी हुई देख उसकी पत्नी अत्यन्त दुःखी हो करुणाजनक विलाप कर रही है

Sabi ni Vaiśampāyana: Nang makita ang kaniyang dalawang bisig—na dati’y pinapahiran ng paste ng sandalwood—ngayo’y nababalot ng dugo, ang kaniyang asawa, nilamon ng dalamhati, ay humahagulhol sa paraang nakapupunit ng puso. Ipinapakita ng taludtod ang halagang pantao ng digmaan: ang ganda at dangal ng buhay na katawan ay biglang nagiging tanda ng karahasan, at ang naulila’y naiiwang magluksa.

Verse 3

इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू शुभतलाड्गुली । ययोर्विवरमापन्नां न रतिर्मा पुराजहात्‌

Sabi ni Vaiśampāyana: “Ang dalawang bisig na ito, tila mga pamalong bakal, may mapalad na palad at mga daliri—nang magkaroon ng pagitan sa kanila, ang aking ligaya at pag-ibig ay hindi kailanman lumisan, gaya ng dati.”

Verse 4

हतबन्धुरनाथा च वेपन्ती मधुरस्वरा

Sabi ni Vaiśampāyana: Nawalan ng mga kamag-anak at iniwang walang tagapagtanggol, ang reyna’y nanginginig at nananaghoy sa matamis ngunit basag na tinig. O Śrī Kṛṣṇa, sapagkat ang kaniyang kabiyak—ang mismong buhay niya—ay pinaslang, siya’y naging walang masandalan. At ang mga babaeng maharlika—gaya ng sari-saring kuwintas ng bulaklak na nalalanta sa init—ay tinupok ng araw at napagod; gayunman, ang ningning ng ganda at dangal ng pagka-maharlika ay hindi pa rin lumisan sa kanilang mga katawan.

Verse 5

आततपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स््रजाम्‌ । क्लान्तानामपि नारीणां श्रीर्जहाति न वै तनू:

Sabi ni Vaiśampāyana: Gaya ng mga kuwintas ng sari-saring bulaklak na nalalanta sa init, ang mga babae’y tinupok ng araw at napagod na napagod; ngunit kahit sa kanilang panghihina, ang ganda at ningning ng pagka-maharlika ay hindi tunay na lumisan sa kanilang mga katawan. Ipinakikita ng tagpong ito ang malupit na bunga ng digmaan: ang pagdadalamhati at sakit ng katawan ay hindi nakabubura sa likas na dangal, at ang mga nakaligtas—lalo na ang mga reynang balo—ay nararapat igalang, hindi pabayaan.

Verse 6

शयानमभित: शूरं कालिज्ुं मधुसूदन । पश्य दीप्ताड्भदयुगप्रतिनद्धमहाभुजम्‌,मधुसूदन! देखो, पास ही वह शूरवीर कलिंगराज सो रहा है, जिसकी दोनों विशाल भुजाओंमें चमकीले अंगद (बाजूबन्द) बँधे हुए हैं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Madhusūdana, masdan—narito sa malapit ang magiting na hari ng Kaliṅga, nakahimlay roon; ang kaniyang malalakas na bisig ay pinalamutian ng isang pares ng kumikislap na armlet.”

Verse 7

मागधानामधिपतिं जयत्सेनं जनार्दन | आवार्य सर्वतः पत्न्‍य: प्ररुदत्य: सुविह्दला:,जनार्दन! उधर मगधराज जयत्सेन पड़ा है, जिसे चारों ओरसे घेरकर उसकी पत्नियाँ अत्यन्त व्याकुल हो फूट-फ़ूटकर रो रही हैं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Janārdana, naroon ang haring si Jayatsena, panginoon ng Magadha, na nakabuwal. Ang kaniyang mga asawa, nakapaligid sa kaniya sa lahat ng panig, ay lubhang nagulumihanan at humahagulhol sa matinding dalamhati.”

Verse 8

आसामायतलनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दन । मन:श्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे,श्रीकृष्ण! मधुर स्वरवाली इन विशाललोचना रानियोंका मन और कानोंको मोह लेनेवाला आर्तनाद मेरे मनको मूर्च्छित-सा किये देता है

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Janārdana, ang panaghoy na umaalingawngaw mula sa mga reynang ito—malalapad ang mga mata at matatamis ang tinig—ay tila umaagaw sa isip at pandinig; wari’y nililito maging ang aking sariling diwa.”

Verse 9

प्रकीर्णवस्त्राभरणा रुदत्य: शोककर्शिता: । स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्य: शेरते भुवि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga babae ng Magadha, gusot ang mga kasuotan at alahas, ay umiiyak sa paghihirap, nilalanta ng dalamhati. Bagaman sanay silang mahimlay sa maayos na latag at marangal na higaan, ngayo’y nakahandusay sila sa hubad na lupa.”

Verse 10

कोसलानामधिपतिं राजपुत्रं बृहदूबलम्‌ । भर्तरें परिवार्यता: पृथक्‌ प्ररुदिता: स्त्रिय:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Nagtipon ang mga babae sa paligid ng kanilang asawa—si Bṛhadūbala, ang prinsipe at panginoon ng Kośala—at nagsimulang umiyak, bawat isa’y hiwalay sa sariling dalamhati.”

Verse 11

अपने पति कोसलनरेश राजकुमार बृहदबलको भी चारों ओरसे घेरकर उनकी रानियाँ अलग-अलग रो रही हैं ।।

Wika ni Vaiśampāyana: Sa tindi ng dalamhati, pinalibutan siya ng mga reyna at paulit-ulit na hinuhugot ang mga palasong nakabaon sa kanyang mga sangkap—mga palasong itinulak ng lakas ng bisig ni Kārṣṇi—ngunit muli’t muli rin silang nahihimatay.

Verse 12

आसां सर्वानिवद्यानामातपेन परिश्रमात्‌ | प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव,माधव! इन सर्वांगसुन्दरी राजमहिलाओंके सुन्दर मुख धूप और परिश्रमके कारण मुरझाये हुए कमलोंके समान प्रतीत होते हैं

Wika ni Vaiśampāyana: “O Mādhava, ang mga mukha ng mga maharlikang ginang na ito—walang kapintasan—ay wari’y mga lotus na nalalanta at nakayuko, pinatamlay ng matinding araw at ng pagod.”

Verse 13

द्रोणेन निहता: शूरा: शेरते रुचिराज्भदा: । धृष्टद्युम्नसुता: सर्वे शिशवो हेममालिन:

Wika ni Vaiśampāyana: Pinatay ni Droṇa, ang mga batang anak na mandirigma ni Dhṛṣṭadyumna ay nakahandusay doon sa kamatayan—nakasuot pa rin ng magagandang pulseras sa bisig at may mga kuwintas na ginto sa leeg.

Verse 14

रथाग्न्यगारं चापार्चि:शरशक्तिगदेन्धनम्‌ | द्रोणमासाद्य निर्दग्धा: शलभा इव पावकम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: Nang sumugod sila kay Droṇa—na wari’y naglalagablab na silid-apoy ng mga karwahe, na ang liyab ay mga palaso at ang sibat at pamalo ang nagsisilbing panggatong—sila’y natupok, gaya ng mga gamu-gamong sumasalpok sa apoy.

Verse 15

द्रोणाचार्य प्रचलित अग्निके समान थे, उनका रथ ही अग्निशाला था, धनुष ही उस अग्निकी लपट था, बाण, शक्ति और गदाएँ समिधाका काम दे रही थीं, धृष्टद्युम्नके पुत्र पतंगोंके समान उस द्रोणरूपी अग्निमें चलकर भस्म हो गये ।।

Wika ni Vaiśampāyana: “Gayon din, ang mga bayaning iyon—na may maningning na mga pulseras sa bisig—ay ngayo’y nakahandusay. Ang limang magkakapatid, ang mga prinsipe ng Kekaya, ay humarap kay Droṇa nang tuwiran sa larangan; pinaslang ng kamay ng guro, ngayo’y nakahimlay na walang galaw.”

Verse 16

तप्तकाञ्चनवर्माणस्तालध्वजरथव्रजा: । भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावका:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Nakasuot sila ng baluting ginto na kumikislap na wari’y pinainit, at sumusulong sa isang pulutong ng mga karwaheng pandigma na may mga bandilang may sagisag ng punong palma. Sa kanilang ningning ay pinapaliwanag nila ang lupa—gaya ng mga apoy na naglalagablab.”

Verse 17

द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम्‌ | महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Masdan, O Mādhava—si Drupada ay ibinagsak sa gitna ng labanan ni Droṇa, gaya ng dambuhalang elepante sa gubat na pinabagsak ng makapangyarihang leon.”

Verse 18

माधव! देखो, युद्धस्थलमें ट्रोणाचार्यने जिन्हें मार गिराया था, वे राजा द्रुपद सो रहे हैं, मानो किसी वनमें विशाल सिंहके द्वारा कोई महान्‌ गजराज मारा गया हो ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Mādhava, masdan—sa larangan ng digmaan ay nakahandusay si Haring Drupada, na ibinagsak ni Droṇa. Wari’y natutulog siya, gaya ng panginoon ng mga elepante na pinatay ng isang dambuhalang leon sa gubat. At ikaw na may matang gaya ng lotus, ang walang dungis na puting payong-maharlika ng hari ng Pāñcāla ay kumikislap sa ibabaw niya na parang buwan sa panahon ng taglagas.”

Verse 19

एतास्तु द्रुपदं वृद्ध स्नुषा भार्याश्व दुःखिता: । दग्ध्वा गच्छन्ति पाउचाल्यं राजानमपसव्यतः,इन बूढ़े पांचालराज ट्रपदको इनकी दुःखी रानियाँ और पुत्रवधुएँ चितामें जलाकर इनकी प्रदक्षिणा करके जा रही हैं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga reyna at mga manugang na babae, lugmok sa dalamhati, matapos isuko sa apoy ng paglilibing ang matandang Haring Drupada, ay nagpatuloy na lumakad, umiikot sa hari ng Pāñcāla sa kabaligtarang direksiyon.”

Verse 20

धृष्टकेतुं महात्मानं चेदिपुड़वमड़ना: | द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतस:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga babae, tuliro ang isip sa tindi ng dalamhati, ay binubuhat palayo ang bayaning si Dhṛṣṭaketu—dakilang-loob, pinakabantog sa mga Cedi—na pinaslang ni Droṇa, upang isagawa ang kanyang huling mga ritwal.

Verse 21

द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन । महेष्वासो हतः शेते नद्या हत इव द्रुम:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Madhusūdana, sa gitna ng siksik na labanan, ang dakilang mamamana na ito—matapos pabagsakin ang sandata ni Droṇa—ay ngayo’y nakahandusay na patay, gaya ng punong pinabagsak ng lakas ng agos ng ilog.”

Verse 22

एष चेदिपति: शूरो धृष्टकेतुर्महारथ: । शेते विनिहत:ः संख्ये हत्वा शत्रूनू सहस्रशः,यह चेदिराज शूरवीर महारथी धृष्टकेतु सहस्रों शत्रुओंको मारकर मारा गया और रणशय्यापर सदाके लिये सो गया

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ito ang panginoon ng Cedi, ang magiting na Dhṛṣṭaketu, isang dakilang mandirigmang-karwahe; napatay sa larangan. Matapos pumatay ng mga kaaway na libu-libo, siya man ay bumagsak at ngayo’y nagpapahinga sa higaan ng digmaan.”

Verse 23

वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्या: पर्युपासिता: । चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम्‌,हृषीकेश! सेना और बन्धुओंसहित मारे गये इस चेदिराजको पक्षी चोंच मार रहे हैं और उसकी स्त्रियाँ उसे चारों ओरसे घेरकर बैठी हैं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Habang tinutuka siya ng mga ibon, ang kanyang mga asawa’y nakaupo sa paligid. O Hṛṣīkeśa, ang hari ng Cedi ay nakahandusay na patay—kasama ang kanyang hukbo at mga kamag-anak—at ang kanyang mga babae’y nagbabantay sa dalamhati.”

Verse 24

दाशार्हपुत्र॒जं वीरं शयानं सत्यविक्रमम्‌ | आरोप्याड्के रुदन्त्येताश्वेदिराजवराड़ना:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mararangal na babae ng haring Śvedi, binuhat ang magiting na anak ng mga Dāśārha na nakahandusay—na ang tapang ay napatunayang tunay—inihiga sa kanilang kandungan at humagulgol.”

Verse 25

दशाहईकुलकी कन्या (श्रुतश्रवा)-के पुत्र शिशुपालका यह सत्यपराक्रमी वीर पुत्र रणभूमिमें सो रहा है और इसे अंकमें लेकर ये चेदिराजकी सुन्दरी रानियाँ रो रही हैं ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hṛṣīkeśa, masdan—ang anak niyang ito, may magandang mukha at maririkit na hikaw, ay pinaslang ni Droṇa sa labanan, tinamaan ng mga palaso sa maraming dako.”

Verse 26

हृषीकेश! देखो तो सही, इस धृष्टकेतुके सुन्दर मुख और मनोहर कुण्डलोंवाले पुत्रको द्रोणाचार्यने समरांगणमें अपने बाणोंद्वारा मारकर उसके अनेक टुकड़े कर डाले हैं ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hṛṣīkeśa, masdan mo—sa larangan ng digmaan, pinaslang ni Droṇa sa pamamagitan ng kaniyang mga palaso ang anak ni Dhṛṣṭaketu, na may magandang mukha at kaakit-akit na mga hikaw, at pinagpira-piraso ang kaniyang katawan. Tunay, O Madhusūdana, kahit ngayon ay hindi niya iniwan ang kaniyang amang bayani na nakatindig sa gitna ng labanan, nakikipagsagupaan kasama laban sa mga kaaway.”

Verse 27

मधुसूदन! रणभूमिमें स्थित होकर शत्रुओंके साथ जूझनेवाले अपने पिताका साथ इसने कभी नहीं छोड़ा था, आज युद्धके बाद भी वह पिताको नहीं छोड़ सका है ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Madhusūdana, habang nakatindig sa larangan ng digmaan at nakikipagbuno sa kaaway, ni minsan ay hindi siya humiwalay sa kaniyang ama; at ngayon, matapos magwakas ang digmaan, hindi pa rin niya magawang iwan ang ama. Gayon din, O makapangyarihang bisig, ang apo kong lalaki—si Lakṣmaṇa, mamamatay ng mga bayani ng kaaway—ay sumunod sa kaniyang amang si Duryodhana.”

Verse 28

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधव । हिमान्ते पुप्पितो शालौ मरुता गलिताविव

“O Mādhava, masdan mo—ang dalawang magiting na prinsipe ng Avanti, sina Vinda at Anuvinda, ay nakabuwal na sa lupa. Gaya ng dalawang punong sāla na namumukadkad na sa tag-init ngunit pinabagsak ng bugso ng hangin, gayon sila bumagsak.”

Verse 29

काज्चनाड्ुदवर्माणौ बाणखड््‌गधनुर्धरी । ऋषभप्रतिरूपाक्षौो शयानौ विमलखस्रजी

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang dalawang bayaning iyon, nakasuot ng ginintuang baluti, may dalang mga palaso, tabak, at busog; may malalaking matang gaya ng sa toro; at nakahimlay na wari’y natutulog, suot ang malilinis na kuwintas ng bulaklak.”

Verse 30

अवध्या: पाण्डवा: कृष्ण सर्व एव त्वया सह । ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद्‌ वैकर्तनात्‌ कृपात्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Kṛṣṇa, ang mga Pāṇḍava—lahat sila, kasama ka—ay waring hindi maaabot ng kamatayan; sapagkat nakaligtas silang buhay mula kina Droṇa at Bhīṣma, mula kay Karṇa na anak ng tagapagmaneho ng karwahe (Vaikartana), at mula kay Kṛpa.”

Verse 31

दुर्योधनाद्‌ द्रोणसुतात्‌ सैन्धवाच्च जयद्रथात्‌ । सोमदत्ताद्‌ विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मण:

Sinabi ni Vaiśampāyana: (Sila’y nakaligtas) kay Duryodhana, sa anak ni Droṇa (Aśvatthāmā), sa hari ng Sindhu na si Jayadratha, kay Somadatta, kay Vikarṇa, at sa magiting na si Kṛtavarman. Ang diwa nito: sa pag-iingat ni Kṛṣṇa, napatunayang ‘di-madadaig’ ang mga Pāṇḍava—nabuhay kahit sa mga salakay ng pinakabantog na mga kampeon ng Kaurava—na nagpapakita ng bagsik ng digmaan at ng bigat ng patnubay na maka-Diyos sa gitna ng kapahamakan.

Verse 32

ये हन्यु: शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभा: । त इमे निहता: संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Yaong mga lalaking tulad ng dambuhalang toro, na sa tindi ng hagibis ng kanilang sandata’y kaya pa sanang pumatay maging ng mga diyos—sila ring mga bayani ngayon ay nakahandusay na patay sa larangan. Masdan ang pagbaligtad na gawa ng Panahon.”

Verse 33

नातिभारो<स्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्नन । यदिमे निहता: शूरा: क्षत्रियै: क्षत्रियर्षभा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Tunay, O Mādhava, walang gawaing labis na mabigat para sa Kapalaran. Sapagkat ang mga magigiting—mga toro sa hanay ng mga kṣatriya—ay napatay ng kapwa kṣatriya.”

Verse 34

माधव! निश्चय ही दैवके लिये कोई भी कार्य अधिक कठिन नहीं है; क्योंकि उसने क्षत्रियोंद्वारा ही इन शूरवीर क्षत्रियशिरोमणियोंका संहार कर डाला है ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Kṛṣṇa, ang aking mga anak na matutulin at matatapang ay napatay sa araw ding iyon—sa mismong pagkakataong ikaw, na hindi natupad ang layon, ay muling nagbalik sa Upaplavya. Ipinakikita ng agos ng pangyayari kung gaano di-mapipigil ang tadhana: maging ang pinakadakilang mandirigma’y napapahamak sa pamamagitan din ng kamay ng mga kṣatriya.”

Verse 35

शान्तनोश्रैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च । तदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति,मुझे तो शान्तनुनन्दन भीष्म तथा ज्ञानी विदुरने उसी दिन कह दिया था “कि अब तुम अपने पुत्रोंपर स्नेह न करो”

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Noon ding araw na iyon, si Bhīṣma—anak ni Śāntanu—at ang marunong na si Vidura ay nagsabi sa akin nang tuwiran: ‘Huwag kang kumapit sa pag-ibig sa sarili mong mga anak na lalaki.’”

Verse 36

कां गतिं तु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर । वह कहती है--'प्राणनाथ! सुन्दर हथेली और अंगुलियोंसे युक्त तथा परिघके समान मोटी ये वे ही दोनों भुजाएँ हैं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O panginoon ng mga tao, saang landas—saang kanlungan—ako ngayon tutungo, yamang ako’y naulila sa iyo? Ang pangitain nila’y hindi maaaring maging kasinungalingan; kaya’t sa di-kalaunan, ang lahat ng aking mga anak ay nasunog at naging abo sa apoy ng digmaan, O Janārdana.”

Verse 37

वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा न्यपतद्‌ भूमौ गान्धारी शोकमूर्च्छिता । दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सूज्य भारत

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pagkasabi nito, si Gāndhārī—nilamon ng dalamhati at nahimatay sa pighati—ay bumagsak sa lupa. O Bhārata, winasak ng sakit ang kanyang paghatol, at binitiwan niya ang lahat ng katatagan ng isip.”

Verse 38

ततः कोपपरीताज्जी पुत्रशोकपरिप्लुता । जगाम शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया

Pagkaraan, nabalot si Gāndhārī ng poot at nalunod sa dalamhati sa pagkawala ng mga anak; naguluhan ang lahat ng kanyang pandama. Noon, ibinunton niya ang buong sisi kay Śauri—kay Kṛṣṇa mismo.

Verse 39

गान्धायुवाच पाण्डवा धार्रराष्ट्राश्न दग्धा: कृष्ण परस्परम्‌ । उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन

Wika ni Gāndhārī: “O Kṛṣṇa! O Janārdana! Ang mga Pāṇḍava at ang mga anak ni Dhṛtarāṣṭra ay naglaban-laban at nauwi sa abo. Bakit, kahit nakita mong sila’y nalilipol, ay pinabayaan mo sila, O Janārdana?”

Verse 40

शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले । उभयत्र समर्थन श्रुतवाक्येन चैव ह

“O Mahābāhu, Madhusūdana! Makapangyarihan ka; marami kang mga tagapaglingkod at kawal; matatag ka sa napakalaking lakas. May kakayahan kang pasunurin sa iyong payo ang alinmang panig; at ikaw ay nakarinig at nakaunawa sa mga aral ng Veda, ng mga śāstra, at sa mga salita ng marurunong. Gayunman, sa sarili mong kalooban, pinabayaan mong maganap ang pagkapuksa ng angkan ng Kuru, at sadyang hinayaan mong malipol ang dinastiyang ito. Ito’y mabigat na kasalanan sa iyo; kaya tanggapin mo ang bunga nito.”

Verse 41

इच्छतोपेक्षितो नाश: कुरूणां मधुसूदन । यस्मात्‌ त्वया महाबाहो फलं॑ तस्मादवाप्लुहि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Madhusūdana, O makapangyarihang may malalakas na bisig—yamang ang pagkalipol ng mga Kuru ay sinadyang pinalampas at hinayaang mangyari sa iyong pagkukulang, kaya tanggapin mo ang bunga ng gawaing iyon.”

Verse 42

पतिशुश्रूषया यन्मे तप: किंचिदुपार्जितम्‌ | तेन त्वां दुरवापेन शप्स्ये चक्रगदाधर

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Kṛṣṇa, tagapagdala ng diskong sandata at ng pamalo! Anumang munting bisa ng pag-aayuno at kabanalan na natamo ko sa tapat na paglilingkod sa aking asawa—sa bihirang kapangyarihang espirituwal na iyon, ngayo’y ipinapataw ko sa iyo ang isang sumpa.”

Verse 43

यस्मात्‌ परस्परं घ्नन्तो ज्ञातय: कुरुपाण्डवा: | उपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन्‌ वधिष्यसि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Govinda! Sapagkat ang mga kamag-anak na Kuru at Pāṇḍava ay nagpatayan sa isa’t isa at ikaw ay hindi nakialam upang pigilan iyon, kaya ikaw man ay hahantong sa pagwasak ng sarili mong mga kaanak.”

Verse 44

त्वमप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदन । हतज्ञातिहतामात्यो हतपुत्रो वनेचर:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Madhusūdana! Pagdating ng ika-tatlumpu’t anim na taon, mapapatay ang iyong mga kaanak at malilipol ang iyong mga ministro; patay na ang iyong anak. Pagkaraan, di nakikilala at nakatago sa paningin ng mga tao, gagala ka sa gubat na parang walang masandalan, at mamamatay ka sa paraang kinamumuhian at sinisisi.”

Verse 45

अनाथवददविज्ञातो लोकेष्वनभिलक्षित: । कुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Di makikilala, di mapapansin sa daigdig, gagala ka na parang walang masandalan. O Madhusūdana, darating sa iyo ang wakas sa paraang kahiya-hiya. Pagdating ng ika-tatlumpu’t anim na taon, ang iyong mga kaanak, mga ministro, at mga anak ay magbabanggaan at mamamatay sa sariling paglalaban. Pagkaraan, di nakikilala at nakatago sa mata ng sanlibutan, maglalagalag ka sa gubat na parang ulila, at sa huli’y mamamatay sa landas na hinahatulan ng lahat.”

Verse 46

तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवा: । स्त्रिय: परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रिय:

Wika ni Vaiśampāyana: “Gayon din sa sarili mong angkan: ang mga babae—na nawalan ng mga anak na lalaki at napatay ang mga kamag-anak at kaanak—ay babagsak sa gayunding paraan, tulad ng mga babae ng sambahayang Bharata na ito na napahandusay sa mga bangkay ng kanilang minamahal.”

Verse 47

वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा वचन घोरं वासुदेवो महामना: । उवाच देवीं गान्धारीमीषदशभ्युत्स्मयन्निव

Wika ni Vaiśampāyana: “O Hari, nang marinig ang kakila-kilabot na pananalitang iyon, si Vāsudeva (Kṛṣṇa), ang dakilang-loob, ay nagsalita sa Reyna Gāndhārī na wari’y may bahagyang ngiting pinipigil.”

Verse 48

जाने5हमेतदप्येवं चीर्ण चरसि क्षत्रिये | दैवादेव विनश्यन्ति वृष्णयो नात्र संशय:

Wika ni Vaiśampāyana: “Alam ko rin ito—ganyan nga ang mangyayari. O ginang na kṣatriya, isinasakatuparan mo lamang ang naihubog na. Walang alinlangan: sa lakas ng tadhana lamang, mapapahamak ang angkan ng Vṛṣṇi.”

Verse 49

संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद्‌ विद्यते शुभे | अवध्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवै:

Wika ni Vaiśampāyana: “O mapalad na ginang, walang iba kundi ako ang kinikilalang wawasak sa hukbo ng Vṛṣṇi. Hindi sila mapapatay ng ibang tao—ni maging ng mga diyos o ng mga Dānava.”

Verse 50

इत्युक्तवति दाशार्हें पाण्डवास्त्रस्तचेतस: । बभूवुर्भुशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते,श्रीकृष्णके ऐसा कहनेपर पाण्डव मन-ही-मन भयभीत हो उठे। उन्हें बड़ा उद्वेग हुआ। वे सब-के-सब अपने जीवनसे निराश हो गये

Wika ni Vaiśampāyana: “Nang masabi ni Dāśārha (Śrī Kṛṣṇa) ang gayon, ang mga Pāṇḍava ay nanginig sa takot sa kaibuturan ng loob. Lubha silang nayanig at nabagabag; at silang lahat ay nalugmok sa kawalang-pag-asa, maging tungkol sa sarili nilang pag-iral.”

Verse 493

परस्परकृतं नाशमतः: प्राप्स्यन्ति यादवा: । 'शुभे! वृष्णिकुलका संहार करनेवाला मेरे सिवा दूसरा कोई नहीं है। यादव दूसरे मनुष्यों तथा देवताओं और दानवोंके लिये भी अवध्य हैं; अत: आपसमें ही लड़कर नष्ट होंगे!

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kaya ang mga Yādava ay daranas ng pagkapuksa dahil sa mga gawaing ginawa nila sa isa’t isa—mamamatay sa paglalabang magkakapatid.”