Mahabharata — Stree Parva, Shloka 273

Strī Parva, Adhyāya 2 — Vidura’s Consolation on Kāla, Karma, and the Limits of Lamentation (विदुरोपदेशः)

Devanagari script

चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते । यदि अपनेमें पराक्रम देखे तो शोक न करते हुए शोकके कारणका निवारण करनेकी चेष्टा करे। दुःखको दूर करनेके लिये सबसे अच्छी दवा यही है कि उसका चिन्तन छोड़ दिया जाय

Transliteration

cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaścāpi pravardhate |

Translation

Sinabi ni Vidura: “Ang dalamhati ay hindi lumilipas sa pag-uulit-ulit na pag-iisip; sa halip, lalo itong lumalaki. Kaya kung may lakas na makita sa sarili, huwag lumubog sa pagdadalamhati, kundi sikaping alisin ang mismong sanhi nito. Ang pinakamainam na lunas sa pighati ay talikdan ang paulit-ulit na pagngangata ng isip; sapagkat sa kakaisip nang kakaisip, hindi nababawasan ang pagdurusa—lalo pang dumarami.”

Word by Word

• चिन्त्यमानम्: being thought about; when (it) is brooded over
• चिन्त्यमानम्: Karma
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: शानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदी प्रयोगः), नपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• हि: indeed; for
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• व्येति: goes away; disappears; subsides
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) उपसर्गः वि-
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन

• भूयः: again; further; more
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक)

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अपि: also; even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• प्रवर्धते: increases; grows
• Type: Verb
• Root: वर्ध् (धातु) उपसर्गः प्र-
• Form: लट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन

Speaker

विदुर उवाच

Characters & Entities

• Vidura

Educational Q&A

What is the core teaching?

Brooding over sorrow does not cure it; it amplifies it. One should cultivate inner resolve and work to remove the cause of grief rather than feeding it through repeated rumination.

What is happening in the narrative?

In the Strī Parva’s aftermath of the war, Vidura offers practical moral counsel: he urges restraint of mind and purposeful action, advising that grief should be met with inner strength and remedial effort, not endless lamentation.