Adhyaya 19

Verse 1

प्याज बक। अऑफि्--छऋाय एकोनविशो< ध्याय: विकर्ण

Sinabi ni Gandhārī: “O Keśava, sinasabi noon na siya’y higit pa nang kalahati sa lakas at sa kagitingan. O Dāśārha, pinalaki siya ng kanyang ama at pati mo rin, mapagmataas at mabagsik—gaya ng isang leong nagngangalit.”

Verse 2

गान्धारी बोलीं--माधव! यह मेरा पुत्र विकर्ण, जो दिद्दानोंद्वारा सम्मानित होता था, भूमिपर मरा पड़ा है। भीमसेनने इसके भी सौ-सौ टुकड़े कर डाले हैं ।।

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “O Madhusūdana! Naroon si Vikarna, patay na nakahandusay sa gitna ng hanay ng mga elepante. Gaya ng buwan sa taglagas—na bagaman napalilibutan ng maiitim na ulap ay lalo pang nagiging maningning—gayon din si Vikarna, na nabuwal sa digmaan, ay nakahimlay roon na may isang malagim at mapagluksaing ningning. Ipinapakita ng tanawing ito ang trahedyang moral ng pagpatay sa kamag-anak sa digmaan: ang tapang at dangal ay hindi panangga sa kapahamakan na idinudulot ng tunggaliang pinatatakbo ng adharma sa isang angkan.”

Verse 3

अस्य चापग्रहेणैव पाणि: कृतकिणो महान्‌ | कथज्जचिच्छिद्यते गृप्रैरत्तुकामैस्तलत्रवान्‌

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “Sa mismong paghawak sa busog, ang malaki niyang palad ay tumigas sa makakapal na kalyo. At dahil nakasuot pa rin ang kamay niya ng pananggalang na guwantes, ang mga buwitreng sabik sa laman ay halos sa matinding hirap lamang nakapupunit at nakapapaghati nito.”

Verse 4

अस्य भार्या5<मिषप्रेप्सून्‌ गृध्रकाकांस्तपस्विनी । वारयत्यनिशं बाला न च शकनोति माधव

Ang kaniyang asawa—isang babaeng mapag-askeza, at isang dalagita pa—ay walang tigil na sinusubukang itaboy ang mga buwitre at uwak na sakim sa laman; subalit, O Mādhava, hindi siya nagtatagumpay. Ipinakikita ng tanawing ito ang kawalang-lakas ng inosente sa harap ng bunga ng karahasan, at ang malagim na pagpapatuloy ng mga bakas ng kamatayan matapos ang digmaan.

Verse 5

युवा वृन्दारक: शूरो विकर्ण: पुरुषर्षभ । सुखोषित: सुखार्हश्च शेते पांसुषु माधव

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “O Mādhava—toro sa mga lalaki! Si Vikarṇa, isang prinsipe sa kasibulan, maningning na tila isang diyos at bantog sa tapang, pinalaki sa ginhawa at nararapat sanang sa ligaya lamang—ngayon ay nakahandusay sa alikabok.”

Verse 6

कर्णिनालीकनाराचैभिंन्नमर्माणमाहवे । अद्यापि न जहात्येन॑ लक्ष्मीर्भरतसत्तमम्‌

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “Bagaman sa labanan ay nabutas at napunit ang kaniyang mga mahalagang bahagi ng katawan dahil sa mga palasong karṇin, nālīka, at nārāca, hanggang ngayon ay hindi pa rin siya iniiwan ni Lakṣmī—ang kaniyang ningning at mapalad na karangalan—ang pinakamahusay sa mga Bharata.”

Verse 7

एष संग्रामशूरेण प्रतिज्ञां पालयिष्यता । दुर्मुखो5भिमुख: शेते हतोडरिगणहा रणे

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Narito si Durmukha, nakahandusay sa digmaan—pinatay nang harapan-harapan ng bayani ng labanan na matatag na tumupad sa kanyang panata. Bagama’t siya’y dating tagapaglipol ng mga pulutong ng kaaway, ngayo’y nakahimlay sa larangan, nabuwal sa bisa ng panatang mahigpit na tinupad ni Bhīmasena.”

Verse 8

तस्यैतद्‌ वदनं कृष्ण श्वापदैरर्धभक्षितम्‌ । विभात्यभ्यधिकं तात सप्तम्यामिव चन्द्रमा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Kṛṣṇa, ang mukhang ito niya’y kalahating nilapa ng mababangis na hayop; gayunma’y lalo pang kapansin-pansin—gaya ng buwan sa ikapitong gabi.”

Verse 9

शूरस्य हि रणे कृष्ण पश्याननमथेदृशम्‌ । स कथं निहतोअमित्रै: पांसून्‌ ग्रसति मे सुत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Kṛṣṇa, tingnan mo ang mukha ng aking anak—gaano ito kaningning, mukha ng isang bayani sa digmaan. Paano nangyari na ang aking matapang na anak ay napatay ng mga kaaway at ngayo’y nakahandusay, waring lumulunok ng alikabok?”

Verse 10

यस्याहवमुखे सौम्य स्थाता नैवोपपद्यते । स कथं दुर्मुखोमित्रैहतो विबुधलोकजित्‌,सौम्य! युद्धके मुहानेपर जिसके सामने कोई ठहर नहीं पाता था, उस देवलोकविजयी दुर्मुखको शत्रुओंने कैसे मार डाला?

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O marahan, sa bungad ng labanan ay walang makapaninindigan sa harap niya. Paano nga ba napatay ng mga kaaway si Durmukha—na wari’y nagwagi pa sa daigdig ng mga deva—sa mismong bibig ng digmaan?”

Verse 11

चित्रसेनं हतं भूमौ शयानं मधुसूदन । धार्तराष्ट्रमिमं पश्य प्रतिमानं धनुष्मताम्‌,मधुसूदन! देखो, जो धनुर्धरोंका आदर्श था, वही यह धृतराष्ट्रका पुत्र चित्रसेन मारा जाकर पृथ्वीपर पड़ा हुआ है

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Madhusūdana, masdan si Citrasena—anak ni Dhṛtarāṣṭra—pinatay at nakahandusay sa lupa. Masdan ang dating huwaran ng mga mamamana; ganyan ibinabagsak ng digmaan maging ang mga pinupuri sa galing.”

Verse 12

तं चित्रमाल्याभरणं युवत्य: शोककर्शिता: । क्रव्यादसंघै: सहिता रुदत्य: पर्युपासते

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga dalagang pinanghihina ng dalamhati, humahagulgol, at may kasamang mga pangkat ng mga hayop na kumakain ng laman, ay nakaupo sa paligid ng lalaking iyon na may maringal na mga kuwintas ng bulaklak at mga palamuting alahas. Ipinakikita ng tanawing ito ang baligtad na kaayusang dulot ng digmaan: nananatili ang ganda at palamuti sa katawan, ngunit gumuho na ang buhay, pag-iingat, at kaayusang pantao—kaya’t ang mga nagluluksa at ang mga kumakain ng bangkay ay nasa iisang pook.

Verse 13

सत्रीणां रुदितनिर्घोष: श्वापदानां च गर्जितम्‌ | चित्ररूपमिदं कृष्ण विचित्र प्रतिभाति मे

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa isang panig ay ang malakas na panaghoy ng mga babae, at sa kabila naman ay ang pag-ungal ng mga mababangis na hayop. O Kṛṣṇa, ang tanawing ito’y kakaibang sari-sari—isang nakapanghihilakbot na palabas na lubhang nagpapabagabag sa akin.”

Verse 14

युवा वृन्दारको नित्यं प्रवरस्त्रीनिषेवित: । विविंशतिरसौ शेते ध्वस्त: पांसुषु माधव

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Masdan, O Mādhava: narito si Viviṁśati—noon ay kabataang tila diyos, laging inaalalayan ng mararangal na babae—ngayo’y wasak at nakabulagta sa alikabok. Ganyan ang kapahamakan na dala ng digmaan: ibinabagsak maging ang pinararangalan at minamahal sa iisang lupa.”

Verse 15

शरसंकृत्तवर्माणं वीरं॑ विशसने हतम्‌ । परिवायसिते गृश्रा: पश्य कृष्ण विविंशतिम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Masdan, O Kṛṣṇa—si Viviṁśati, ang bayani na napatay sa larangan: ang kanyang baluting bakal ay ginutay at hiniwa ng mga palaso. Nakapaligid sa kanya ang mga buwitre, pinaliligiran ang nabuwal.” Ipinakikita ng taludtod ang mabigat na halagang moral ng digmaan: maging ang matapang ay sumasapit sa malagim na wakas, at ang larangan ay ginagawang larawan ng kawalang-tatag at paglapastangan ang dating luwalhati—na dapat pagnilayan, hindi ipagdiwang.

Verse 16

प्रविश्य समरे शूर: पाण्डवानामनीकिनीम्‌ | स वीरशयमने शेते पर: सत्पुरुषोचिते,जो शूरवीर समरांगणमें पाण्डवोंकी सेनाके भीतर घुसकर लोहा लेता था, वही आज सत्पुरुषोचित वीरशय्यापर शयन कर रहा है

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang bayaning yaon na, pagpasok sa labanan, ay sumusuong sa loob ng hukbo ng mga Pāṇḍava at nagkakamit ng dangal sa lakas ng sandata—ngayo’y nakahimlay sa higaan ng mandirigma, isang pahingahang nararapat sa marangal at matuwid na tao (satpuruṣa).” Itinatapat ng taludtod ang bagsik ng digmaan sa marangal na katahimikan ng kamatayan, at ipinahihiwatig na ang kagitingan ay nasusukat sa marangal na wakas at sa mga mithiin ng ‘mabuting tao’.

Verse 17

स्मितोपपन्नं सुनसं सुभ्रु ताराधिपोपमम्‌ | अतीव शुभ्र॑ वदनं कृष्ण पश्य विविंशते:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Kṛṣṇa, masdan mo ang mukha ni Viviṁśati—lubhang maliwanag at maningning. Isang banayad na ngiti ang naglalaro sa kanyang mga labi; maayos ang hubog ng ilong at maganda ang kanyang mga kilay. Ang kanyang anyo’y kumikislap na parang panginoon ng mga bituin—ang buwan.”

Verse 18

एनं हि पर्युपासन्ते बहुधा वरयोषित: । क्रीडन्तमिव गन्धर्व देवकन्या: सहस्रश:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Maraming piling babae ang naglilingkod sa kanya sa iba’t ibang paraan, gaya ng libu-libong dalagang makalangit na pumapalibot sa isang Gandharva habang ito’y naglalaro at nagsasaya.

Verse 19

हन्तारं परसैन्यानां शूरं समितिशो भनम्‌ । निबर्हणममित्राणां दु:सहं विषहेत कः

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sino ang makatatagal sa di-mapipigil na Duḥsaha—ang bayaning maningning sa sagupaan, na may lakas na lipulin ang hukbo ng kaaway at durugin ang mga kalaban?”

Verse 20

दुःसहस्यैतदाभाति शरीरं संवृतं शरै: । गिरिरात्मगतै: फुल्लै: कर्णिकारैरिवाचित:,उसी दुःसहका यह शरीर बाणोंसे खचाखच भरा हुआ है, जो अपने ऊपर खिले हुए कनेरके फूलोंसे व्याप्त पर्वतके समान सुशोभित होता है

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ito ang katawan ni Duḥsaha, na ngayo’y wari’y siksik na natatakpan ng mga palaso. Mistula itong bundok na nababalutan ng ganap na namumukadkad na mga bulaklak na karṇikāra—isang kakaibang palamuti sa gitna ng marahas na kamatayan.”

Verse 21

शातकौम्या स्रजा भाति कवचेन च भास्वता । अग्निनेव गिरि: श्वेतो गतासुरपि दुःसह:

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Bagaman pumanaw na ang hininga ng buhay ni Duḥsaha, siya’y wari’y maringal pa rin—may kuwintas na ginto at makinang na baluting bakal—gaya ng puting bundok na sinisinagan ng apoy.